Spółki komandytowe w prawie polskim

Obie spółki są osobowymi spółkami handlowymi uregulowanymi w Kodeksie, prócz licznych podobieństw spółka komandytowo-akcyjna posiada również znaczne odmienności upodabniające ją do spółki akcyjnej – stąd właśnie jej nazwa. Spółka komandytowo-akcyjna łączy bowiem w sobie elementy charakterystyczne zarówno dla spółki komandytowej, jak i dla spółki akcyjnej.

Cechą charakterystyczną omawianych spółek, która determinuje ich gospodarcze wykorzystanie, jest sposób ukształtowania odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. W spółce musi być przynajmniej jeden wspólnik, który odpowiada za zobowiązania spółki odpowiada bez ograniczeń (na takich samych zasadach, jak wspólnik spółki jawnej), wspólnik taki nazywany jest komplementariuszem. Pozostali wspólnicy natomiast:

- ponoszą odpowiedzialność ograniczoną do zadeklarowanej w umowie spółki kwoty, zwanej sumą komandytową i nazywani są od tego komandytariuszami (spółka komandytowa), bądź

- nie ponoszą żadnej odpowiedzialności będąc akcjonariuszami spółki (spółka komandytowo-akcyjna).

Spółki obu typów wykorzystywane są zatem, bądź w celu ograniczenia albo wyłączenia odpowiedzialności osobistej części wspólników, bez konieczności tworzenia spółki kapitałowej, bądź to prowadzenia działalności przez osoby, z których część dysponuje kapitałem, część zaś ma pomysł na prowadzenie działalności gospodarczej, ale nie dysponuje odpowiednimi funduszami. Pierwsza grupa osób staje się komplementariuszami, druga zaś komandytariuszami, bądź akcjonariuszami. Pozycja tej pierwszej grupy w spółce jest bowiem znacznie silniejsza niż pozostałych wspólników – o czym niżej.

Spółka komandytowa została uregulowana przede wszystkim w przepisach art. 102-124 k.s.h., stosuje się do niej także przepisy ogólne o spółkach osobowych (art. 8 – 10¹ k.s.h.), a także w sprawach nieuregulowanych w przepisach art. 102-124 k.s.h., stosuje się do niej odpowiednio przepisy o spółce jawnej, z zastrzeżeniem, o ile ww. przepisy nie stanowią inaczej. Spółkę komandytowo-akcyjną regulują natomiast po pierwsze przepisy art. 125-150 k.s.h., a także:

przepisy ogólne o spółkach osobowych,
przepisy ogólne o spółkach kapitałowych – w zakresie odnoszącym się do zagadnień wskazanych w punkcie 4 poniżej,
w zakresie stosunku prawnego komplementariuszy, zarówno między sobą, wobec wszystkich akcjonariuszy, jak i wobec osób trzecich, a także do wkładów tychże wspólników do spółki, z wyłączeniem wkładów na kapitał zakładowy - odpowiednio przepisy dotyczące spółki jawnej,
w pozostałych sprawach - odpowiednio przepisy dotyczące spółki akcyjnej, a w szczególności przepisy dotyczące kapitału zakładowego, wkładów akcjonariuszy, akcji, rady nadzorczej i walnego zgromadzenia.

Obie spółki posiadają zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową, spółki mogą zatem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Spółka komandytowo-akcyjna, pomimo posiadania cech spółki akcyjnej, nie została wyposażona w osobowość prawną. (więcej na temat podmiotowości prawnej spółek osobowych zob. artykuły: Spółki w prawie polskim oraz Zakładamy spółkę jawną).

Już z przytoczonych powyżej przepisów wynika, iż innymi cechami charakterystycznymi spółki komandytowo-akcyjnej jest posiadanie przez nią kapitału zakładowego dzielącego się na akcje, a także występują w niej niektóre organy charakterystyczne dla spółki akcyjnej: walne zgromadzenie oraz rada nadzorcza. Z tym, że ten ostatni organ obligatoryjny jest jedynie w spółkach, w których liczba akcjonariuszy przekracza dwadzieścia pięć osób. Brak jest natomiast w spółce zarządu, jego rolę sprawują bowiem Komplementariusze. Spółka komandytowa nie posiada natomiast żadnych organów poza zgromadzeniem wspólników, główną rolę w spółce odgrywają komplementariusze.

Zawiązanie i rejestracja spółki

Do powstania spółki komandytowej niezbędne jest zawarcie umowy spółki, a w przypadku spółki komandytowo-akcyjnej podpisania statutu spółki oraz złożenie wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Każda ze spółek powstaje z chwilą wpisu do rejestru.

Umowa, bądź spółki powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, co oznacza, iż zawarcie takiej umowy w innej formie pisemnej, bądź w formie ustnej jest nieważne i nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Wiele elementów umowy i statutu jest dla siebie wspólnych, każda z nich powinna zawierać takie składniki, jak:

- firmę i siedzibę spółki,

- przedmiot działalności spółki,

- czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony,

- oznaczenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość.

Dodatkowo w umowie spółki komandytowej należy wskazać oznaczony kwotowo zakres odpowiedzialności każdego komandytariusza wobec wierzycieli (sumę komandytową). Natomiast w umowie spółki komandytowo-akcyjnej, elementy charakterystyczne dla spółki akcyjnej:

- wysokość kapitału zakładowego, sposób jego zebrania, wartość nominalną akcji i ich liczbę ze wskazaniem, czy akcje są imienne, czy na okaziciela,

- liczbę akcji poszczególnych rodzajów i związane z nimi uprawnienia, jeżeli mają być wprowadzone akcje różnych rodzajów,

- nazwiska i imiona albo firmy (nazwy) komplementariuszy oraz ich siedziby, adresy albo adresy do doręczeń,

- organizację walnego zgromadzenia i rady nadzorczej, jeżeli ustawa lub statut przewiduje ustanowienie rady nadzorczej.

Niektóre elementy obligatoryjne umowy i statutu spółki pokrywają się z elementami umowy spółki jawnej, dlatego też w niniejszym artykule omówione zostaną jedynie składniki dodatkowe oraz te, które posiadają odmienną regulację. Elementy wspólne dla umów obu typów spółek omówione zostały w artykule Zakładamy spółkę jawną. Natomiast elementy charakterystyczne dla spółek kapitałowych omówione zostaną szczegółowo w kolejnych artykułach poświęconych spółce z o.o. oraz spółce akcyjnej.

Firma

Firma spółki komandytowej powinna zawierać nazwisko jednego lub kilku komplementariuszy oraz dodatkowe oznaczenie "spółka komandytowa". Natomiast firma spółki komandytowo-akcyjnej powinna zawierać nazwiska jednego lub kilku komplementariuszy oraz dodatkowe oznaczenie "spółka komandytowo-akcyjna". Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótów "sp.k." dla spółki komandytowej oraz S.K.A. dla spółki komandytowo-akcyjnej.

Jeżeli komplementariuszem jest osoba prawna, firma spółki komandytowej, bądź komandytowo-akcyjnej powinna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej z dodatkowym oznaczeniem charakterystycznym dla danej spółki. Nie wyklucza to zamieszczenia nazwiska komplementariusza, który jest osobą fizyczną.

Bardzo ważną zasadą tworzenia firmy omawianych spółek jest, iż nazwisko komandytariusza, bądź akcjonariusza nie może być zamieszczane w firmie spółki. W przypadku zamieszczenia nazwiska lub firmy (nazwy) komandytariusza, bądź akjconariusza w firmie spółki, komandytariusz albo akcjonariusz ten odpowiada wobec osób trzecich tak jak komplementariusz.

Odpowiedzialność wspólników

Komplementariusze w obu spółkach odpowiadają wobec wierzycieli na tych samych zasadach, co wspólnicy spółki jawnej. Ich odpowiedzialność jest zatem solidarna i subsydiarna.

Komandytariusz w spółce komandytowej odpowiada za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli tylko do wysokości wskazanej w umowie spółki sumy komandytowej. Komandytariusz jest jednakże wolny od odpowiedzialności w granicach wartości wkładu wniesionego do spółki. W praktyce zatem odpowiedzialność komandytariusza ogranicza się do różnicy sumy komandytowej i wniesionego przez niego wkładu. Wniesienie zatem wkładu w wysokości równej, bądź wyższej od sumy komandytowej wyłącza odpowiedzialność komandytariusza. Dlatego też w przypadku zwrotu wkładu w całości albo w części odpowiedzialność zostaje przywrócona w wysokości równej wartości dokonanego zwrotu.

Co ważne obniżenie sumy komandytowej nie ma skutku prawnego wobec wierzycieli, których wierzytelności powstały przed chwilą wpisania obniżenia do rejestru. Obniżenie sumy komandytowej i związane z tym kwotowe ograniczenie odpowiedzialności komandytariusza wywoła skutek dopiero wobec wierzycieli spółki, których wierzytelności powstały po chwili wpisania obniżenia do rejestru.

Akcjonariusz spółki komandytowo-akcyjnej nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Sposób zarządzania spółką

Prowadzenie spraw spółki oraz reprezentowanie jej na zewnątrz powierzone zostało przez ustawę komplementariuszem. Komandytariusz może prowadzić sprawy spółki tylko, jeżeli przewidziano tak w umowie spółki. Nie może on natomiast samoistnie reprezentować spółki, może jedynie występować w roli jej pełnomocnika. Jeżeli komandytariusz dokona w imieniu spółki czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, odpowiada za skutki tej czynności wobec osób trzecich bez ograniczenia; dotyczy to także reprezentowania spółki przez komandytariusza, który nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres.

Do znikomych uprawnień komandytariusza zalicza się natomiast prawo żądania odpisu sprawozdania finansowego za rok obrotowy oraz przeglądać księgi i dokumenty celem sprawdzenia jego rzetelności. Na wniosek komandytariusza sąd rejestrowy może, z ważnych powodów, zarządzić w każdym czasie udostępnienie mu sprawozdania finansowego lub złożenie innych wyjaśnień, jak również dopuścić komandytariusza do przejrzenia ksiąg i dokumentów. Ponadto zgoda komandytariuszy niezbędna jest w sprawach przekraczających zwykły zarząd spółką, o ile jednakże obowiązku uzyskania zgody komandytariuszy nie wyłączono w umowie spółki.

W zamian za nikłe uprawnienia w spółce komandytariusz zyskuje ograniczenie swojej odpowiedzialności wobec wierzycieli spółki, a także – w przypadku, gdy nie prowadzi spraw spółki, ani jej nie reprezentuje – ma prawo prowadzenia działalności konkurencyjnej, o ile nie wyłączono go w umowie spółki.

Analogicznie do uprawnień komandytariusza przedstawiają się uprawnienia akcjonariusza spółki komandytowo-akcyjnej. Akcjonariusz może reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik, nie może również prowadzić jej spraw. Brak jest przy tym możliwości powierzenia akcjonariuszowi prowadzenia spraw spółki w statucie.

W spółce komandytowo-akcyjnej wiodącą pozycję posiadają komplementariusze, z tym że ich uprawnienia doznają ograniczeń:

- istnieje możliwość wyłączenia w statucie spółki części komplementariuszy od prowadzenia spraw spółki,

- komplementariuszom nie przysługuje prawo do prowadzenia spraw spółki, przekazanych do kompetencji walnego zgromadzenia albo rady nadzorczej.

Rada Nadzorcza

Rada Nadzorcza w spółce komandytowo-akcyjnej może składać się jedynie z akcjonariuszy, i osób trzecich, z wyłączeniem komplementariuszy oraz ich pracowników. Członków rady nadzorczej powołuje i odwołuje walne zgromadzenie. Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. Rada nadzorcza może ponadto:

- delegować swoich członków do czasowego wykonywania czynności komplementariuszy w przypadku, gdy żaden z komplementariuszy uprawnionych do prowadzenia spraw spółki i do jej reprezentowania nie może sprawować swoich czynności,

- wytoczyć, w imieniu spółki, powództwo o odszkodowanie przeciwko komplementariuszom niepozbawionym prawa do prowadzenia spraw spółki lub jej reprezentowania. Przepisy art. 483-490 k.s.h. stosuje się wtedy odpowiednio.

Walne Zgromadzenie

Podobnie jak w spółce akcyjnej walne zgromadzenie może być zwyczajne oraz nadzwyczajne. Prawo uczestniczenia w nim przysługuje akcjonariuszom oraz komplementariuszom także w przypadku, gdy nie są oni akcjonariuszami spółki

Znaczna rola komplementariuszy w spółce znalazła odzwierciedlenie również w przepisach regulujących walne zgromadzenie. Po pierwsze każda akcja objęta lub nabyta przez komplementariusza daje prawo do jednego głosu, natomiast lażda akcja objęta lub nabyta przez osobę, która nie jest komplementariuszem, daje prawo do jednego głosu, chyba że statut stanowi inaczej. Nie można całkowicie pozbawić akcjonariusza prawa głosu, można jednakże je ograniczyć.

Po drugie zaś, niektóre uchwały do ich przyjęcia potrzebują jednomyślności komplementariuszy, tak jest m.in. w sprawach:

- powierzenia prowadzenia spraw oraz reprezentowania spółki jednemu albo kilku komplementariuszom,

- podziału zysku za rok obrotowy w części przypadającej akcjonariuszom,

- zbycia i wydzierżawienia przedsiębiorstwa spółki lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienia na nim prawa użytkowania,

- zbycia nieruchomości spółki,

- podwyższenia i obniżenia kapitału zakładowego,

- emisji obligacji,

- połączenia i przekształcenia spółki,

- zmiany statutu,

- rozwiązania spółki.

Inne natomiast wymagają zgody większości komplementariuszy, tak jest m.in. w sprawach: podziału zysku za rok obrotowy w części przypadającej komplementariuszom, sposobu pokrycia straty za ubiegły rok obrotowy.

Co ważne oba ze ww. katalogów spraw mogą zostać rozszerzone poprzez odpowiednie zapisy w statucie spółki. Trzecią kategorię uchwał stanowią uchwały podejmowane większością głosów wszystkich wspólników, należą do nich uchwały w sprawach:

- rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania komplementariuszy z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego spółki za ubiegły rok obrotowy,

- udzielenia komplementariuszom prowadzącym sprawy spółki absolutorium z wykonania przez nich obowiązków,

- udzielenia członkom rady nadzorczej absolutorium z wykonania przez nich obowiązków,

- wyboru biegłego rewidenta, chyba że statut przewiduje w tej sprawie kompetencję rady nadzorczej.

Rozwiązanie i likwidacja spółki

Przepisy o spółce komandytowej nie przewidują odrębnych reguł dotyczących rozwiązania spółki, stąd stosuje się w tym zakresie przepisy o spółce jawnej. Z tym zastrzeżeniem, iż śmierć komandytariusza nie stanowi przyczyny rozwiązania spółki.

Natomiast dział poświęcony spółce komandytowo-akcyjnej zawiera odrębny rozdział poświęcony rozwiązaniu i likwidacji spółki. Rozwiązanie spółki powodują zatem następujące okoliczności, prócz przyczyn przewidzianych w statucie:

- uchwała walnego zgromadzenia o rozwiązaniu spółki,

- ogłoszenie upadłości spółki,

- śmierć, ogłoszenie upadłości lub wystąpienie jedynego komplementariusza, chyba że statut stanowi inaczej, ogłoszenie upadłości akcjonariusza nie stanowi natomiast przyczyny rozwiązania spółki,

- wypowiedzenie umowy spółki przez komplementariusza i jego wystąpienie ze spółki, jeżeli statut przewiduje taką możliwość, w tym przypadku stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej; akcjonariuszowi nie przysługuje prawo wypowiedzenia umowy spółki,

- inne przyczyny przewidziane prawem, np. upływ czasu na jaki spółka została zawiązana, orzeczenie sądu, itp.

W pozostałym zakresie do rozwiązania i likwidacji spółki komandytowo-akcyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące likwidacji spółki akcyjnej. Likwidatorami są komplementariusze mający prawo prowadzenia spraw spółki, chyba że statut lub uchwała walnego zgromadzenia, powzięta za zgodą wszystkich komplementariuszy, stanowi inaczej.

Rejestracja spółki

Rejestracji spółki w rejestrze przedsiębiorców dokonuje się poprzez złożenie wniosku na urzędowych formularzach KRS. Do rejestracji spółki komandytowej niezbędne jest użycie następujących formularzy:

- KRS-W1 - Wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców - spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa. We wniosku tym wpisuje się podstawowe dane dotyczące spółki takie jak: firma, siedziba, adres, czas trwania spółki;

- KRS-WC - Wspólnicy spółki komandytowej - załącznik do wniosku o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców;

- KRS-WK - Organy podmiotu / wspólnicy uprawnieni do reprezentowania spółki, w zależności od rodzaju wybranego sposobu zarządu w spółce, należy wypełnić pola formularza przewidziane bądź dla „organu uprawnionego do reprezentacji podmiotu”, bądź „wspólników uprawnionych do reprezentacji spółki”;

- KRS-WM - Przedmiot działalności. Przedmiot działalności wpisuje się zarówno w formie opisowej, jak i w postaci odpowiedniego kodu PKD;

- KRS-WL - Prokurenci, pełnomocnicy spółdzielni, przedsiębiorstwa państwowego, jednostki badawczo-rozwojowej. Formularz ten służy do rejestracji prokurenta spółki, jeżeli został powołany.

Do rejestracji spółki komandytowo-akcyjnej, prócz formularzy KRS-W1, KRS-WK, KRS-WM oraz KRS-WL niezbędne jest użycie następujących formularzy:

- KRS-WB - Wspólnicy spółki jawnej, komplementariusze spółki komandytowo-akcyjnej - załącznik do wniosku o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców,

- KRS-WG - Emisje akcji - Załącznik do wniosku o rejestrację / zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców.

Do zgłoszenia należy dołączyć złożone wobec sądu albo poświadczone notarialnie wzory podpisów osób uprawnionych do reprezentowania spółki, a także prokurenta – jeśli został powołany. Członkowie rady nadzorczej składają również oświadczenie potwierdzające spełnienie przez nich przesłanek, o których mowa w art. 18 k.s.h.

Do wniosku o wpis spółki do rejestru należy ponadto dołączyć:

- umowę, bądź spółki,

- listę wspólników ze wskazaniem ich adresów,

- dokument potwierdzający wybór rady nadzorczej, gdy została ona ustanowiona (S.K.A.),

- akty notarialne o zawiązaniu spółki i objęciu akcji (S.K.A.),

- oświadczenie wszystkich komplementariuszy prowadzących sprawy spółki, że wymagane statutem wpłaty na akcje oraz wkłady niepieniężne zostały dokonane zgodnie z prawem (S.K.A.),

- potwierdzony przez bank lub firmę inwestycyjną dowód wpłaty na akcje, dokonanej na rachunek spółki w organizacji; w przypadku gdy statut przewiduje pokrycie kapitału zakładowego wkładami niepieniężnymi po dokonaniu rejestracji, należy dołączyć oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wniesienie tych wkładów do spółki jest zapewnione zgodnie z postanowieniami statutu przed upływem terminu określonego w art. 309 § 3 k.s.h. (S.K.A.),

- dowód uiszczenia opłaty sądowej (750 zł),

- dowód uiszczenia opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (500 zł).

Spółka powstaje z chwilą wpisania jej do rejestru przedsiębiorstw Krajowego Rejestru Sądowego.