W sytuacji, w której dłużnik zalega ze spłatą długu, wierzyciel może dochodzić swoich praw w różnoraki sposób. Może on bowiem zdecydować się na mediację, ugodę bądź zapis na sąd polubowny. Droga sądowa to zatem ostateczność.

Ugoda

W prawie polskim ugoda jest regulowana przez art. 917-918 Kodeksu cywilnego. Jest to uzgodniona przez obie strony decyzja o określonych ustępstwach od wcześniej zawartej przez strony umowy. W sytuacji, gdy jedna ze stron próbowałaby uniknąć wywiązania się z zawartych w ugodzie postanowień, druga ma prawo dochodzenia swoich praw przed sądem.
Strony nie są zobowiązane do zawarcia ugody w określonej formie, jednak, jak w przypdaku każdego dokumentu, zalecana jest forma pisemna. Co ważne, w razie wszczęcia postępowania sądowego, strony mają prawo do zawarcia ugody na każdym jego etapie. Zawarcie ugody przed sądem kończy spór między stronami, w związku z czym wydanie wyroku staje się - w odpowiednim zakresie – zbędne. Wobec tego sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania (w całości bądź w odpowiednim zakresie). Istnieje również możliwość wezwania dłużnika do próby ugodowej. W sytuacji takiej ma miejsce prowadzone przez sąd postępowanie pojednawcze, które zakończyć może się podpisaniem ugody. W przypadku zawarcia ugody podczas postępowania sądowego, należy pamiętać jednak, że podlega ona kontroli sądu. W razie gdy okoliczności sprawy wskazują, że ugoda jest sprzeczna z prawem lub z zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, sąd może uznać ją za niedopuszczalną i prowadzić postępowanie dalej - mimo jej zawarcia.
Mediacja

Inną możliwością rozwiązania sporu pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem jest skorzystanie z mediacji. Mediacja polega na tym, że na podstawie umowy bądź postanowienia sądu kierującego strony do mediacji rozpoczyna się postępowanie sądowe, które doprowadzić ma do zawarcia ugody. W umowie o mediacji powinnień zostać wyszczególniony jej przedmiot, osoba mediatora oraz sposób jej wyboru. We wniosku o wszczęcie mediacji powinny zostać określone przede wszytskim strony, żądanie oraz opis okoliczności, które powinny służyć za jego uzasadnienie.

W ciągu postępowania sąd ma prawo do jednorazowego skierowania stron do mediacji – nie wyklucza to jednak możliwości zawarcia przez nie ugody po jej zakończeniu. Mediacja możliwa jest jedynie w przypadku spraw, w których dopuszczalne jest zawarcie ugody przed sądem.

Należy wspomnieć również, iż mediacja jest absolutnie dobrowolna, co wyklucza jej przeprowadzenie w przypadku braku zgody jednej ze stron. Jeżeli strony do mediacji skierował sąd, nie może ona trwać dłużej niż miesiąc, chyba że strony wyznaczyły dłuższy termin. Zarówno krótki czas trwania postępowania, jak i jego niski koszt uznawane są za największe zalety tej formy dochodzenia swoich praw. Pozwala ona również na odzyskanie części, poniesionych przez strony, kosztów sądowych. Z reguły wchodzi tutaj w grę 75 proc. uiszczonego wpisu sądowego. Należy jednak pamiętać, iż strony zostaną obciążone kosztami wynagrodzenia mediatora sądowego.

Zapis na sąd polubowny

Trzecią możliwością rozstrzygnięcia sporu pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem jest zastrzeżenie w umowie podpisanej przez strony albo w osobnym porozumieniu specjalnej klauzuli o zapisie na sąd polubowny.

W zapisie na sąd polubowny powinien zostać wskazany przede wszystkim przedmiot sporu lub stosunek prawny, który stał się jego przyczyną. W postępowaniu przed sądem polubownym nie mają zazwyczaj zastosowania przepisy powszechnie obowiązującego prawa. Do stron należy zatem określenie funkcjonowania sądu, liczby arbitrów, ich wynagrodzenia oraz miejsca rozpoznania sprawy i sposobu rozstrzygnięcia sporu.

Pod rozstrzygnięcie sporu przez sąd polubowny mogą zostać poddane sprawy o prawa majątkowe lub spory o prawa niemajątkowe, które mogą być przedmiotem ugody sądowej. Nie dotyczy to spraw o alimenty.