Opłaty sankcyjne a koszty uzyskania przychodów

Koszty egzekucyjne

Gdy strony umowy nie wywiązują się z zobowiązań z niej wynikających, najczęściej ściągnięcie roszczeń odbywa się poprzez egzekucję komorniczą. Taka egzekucja należności może być prowadzona m.in. na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, gdy mamy do czynienia z należnościami wynikającymi z umów cywilnoprawnych lub na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku należności o charakterze publicznoprawnym.

W przypadku takiej egzekucji każda ze stron (dłużnik i wierzyciel) może zostać zobowiązana do pokrycia kosztów związanych ze ściąganiem długu. Zgodnie z przepisami, komornikowi należy się zwrot kosztów poniesionych w trakcie tego procesu. Komornik może zażądać np. zaliczki od wierzyciela. Takie koszty poniesione przez wnoszącego o egzekucję zawsze będą traktowane jako koszt uzyskania przychodów. Zupełnie inaczej jest gdy to dłużnik ponosi koszty związane z egzekucją (np. koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika czy opłata stosunkowa pobierana przez komornika w wysokości 15% wyegzekwowanych należności). Zgodnie z ustawą nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kosztów postępowania egzekucyjnego związanych z niewykonaniem zobowiązań - zarówno o charakterze cywilnoprawnym jak i publicznoprawnym.

Kary i grzywny

Podstawą do nałożenia ich na przedsiębiorcę mogą być m.in. przepisy ogólnie obowiązujące (np. przepisy Kodeksu karnego, karnego skarbowego, przepisy w postępowaniu administracyjnym, a także w sprawach o wykroczenia). Tego typu wydatki są związane z prowadzeniem działalności, nie zawsze jednak dotyczą osiągania przychodu, a co za tym idzie nie ma możliwości zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodu. Jednak tego typu wydatki nie zawsze muszą mieć postać kary lub grzywny. Istotna jest nie sama nazwa, ale charakter kwoty oraz związek z przychodem. Zgodnie z ustawą, kary i grzywny nałożone na podatnika zarówno w postępowaniu karnym, karnym skarbowym czy administracyjnym nie mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodów.

Kolejnym typem kar, jakie mogą być nałożone na podatnika, są kary związane z naruszeniem zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W przypadku naruszenia tego obowiązku pracodawca może zostać ukarany przez inspektora pracy karą pieniężną. Uiszczenie takiej kwoty również nie będzie mogło być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Warto zaznaczyć, że do kosztów uzyskania przychodu nie będą mogły być zaliczone również wydatki z tytułu odsetek od grzywien i kar pieniężnych.

Opłaty za środowisko

Przykładem typowej kary, która nie będzie mogła zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów jest odpowiedzialność podmiotu, którego działania lub zaniechania wpływają szkodliwie na środowisko. Także w przypadku gospodarczego wykorzystywania środowiska oraz za wprowadzanie w nim zmian (np. wycinanie drzew czy odprowadzanie ścieków do wód lub zanieczyszczeń do atmosfery.

Kary umowne

Często podczas zawierania umowy, strony zastrzegają obowiązek wypłaty odszkodowania (kary umownej) w przypadku gdy jedna ze stron nie wykona lub wykona nienależycie postanowienia zawartej umowy lub od niej odstąpi. Zgodnie z ustawą, nie stanowią kosztów uzyskania przychodu kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonywanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu towarów albo wykonanych robót i usług. Jednak przykładem kary umownej, która będzie mogła być zaliczona jako koszt uzyskania przychodów, może być między innymi kara umowna zastrzeżona w przypadku opóźnienia realizacji przedmiotu umowy.

Odszkodowanie

Kara umowna nie jest tożsama z odszkodowaniem. Kara umowna to określona w umowie suma, której zapłata stanowi naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Odszkodowanie natomiast to świadczenie, które wyrównuje straty poniesione przez poszkodowanego oraz utracone przez niego korzyści. Rozróżnienie takie jest istotne gdyż do kosztów uzyskania przychodów nie można zaliczyć wydatków związanych z karami umownymi, nie zaś z odszkodowaniami. Należy tutaj dodać, że jeżeli strony w umowie określą mianem odszkodowania sytuację, która faktycznie będzie karą umowną, wypłacona kwota dalej nie będzie mogła być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów.

Opłaty sankcyjne

Opłaty sankcyjne, pod kątem możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów, podzielić można m.in. na:

- opłaty produktowe;
- opłaty, które zgodnie z przepisami o cenach podlegają wpłacie do budżetu państwa;
- kwoty dodatkowych opłat wymierzone przez ZUS;
- inne opłaty sankcyjne, które zgodnie z odrębnymi przepisami podlegają wpłacie do budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Opłata produktowa ustalana jest w stosunku do przedsiębiorców wytwarzających lub nabywających produkty w opakowaniach, które podlegać będą recyclingowi odpadów. Opłata ta ustalana jest raz do roku i w momencie jej uiszczenia stanowi ona koszt uzyskania przychodów na podstawie. Kosztem uzyskania przychodu nie jest tzw. dodatkowa opłata produktowa, nakładana na przedsiębiorcę w przypadku gdy nie uiści on opłaty produktowej lub uiści ją w kwocie niższej niż określona w decyzji.

Jeżeli nabywca wystąpi do przedsiębiorcy o zwrot określonej kwoty, z tytułu wystąpienia wad, a przedsiębiorca kwoty tej nie uiści, zobowiązany będzie wpłacić do budżetu państwa kwotę dodatkową w wysokości 150 % kwoty należnej. Kwota uiszczona z tego tytułu nie będzie stanowiła kosztów uzyskania przychodów.

Nie będzie również kosztem uzyskania przychodów tzw. dodatkowa opłata wymierzona przez ZUS. Pracodawca zobowiązany jest do odprowadzania określonych przepisami składek. W przypadku niewpłacenia tych składek lub opłacenia ich w wysokości niższej od należnej, ZUS może nałożyć obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 100 % nieopłaconych składek.