Przy obliczaniu wysokości emerytury według nowych zasad jako podstawę przyjmuje się kapitał początkowy. Od czego zależy się jego wartość i co się na nią składa? W jaki sposób obliczyć przewidywaną wysokość przyszłej emerytury?
Kapitał początkowy ustalany jest na podstawie przepisów art. 173-179 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kapitał początkowy osobom, które urodziły się po 31 grudnia 1948 r., jeżeli pozostawały w zatrudnieniu i ubezpieczeniu przed 1999 r., czyli przed dniem wejścia w życie przepisów powołanej ustawy emerytalnej. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że kapitał początkowy jest to obliczenie hipotetycznej emerytury, jaką ubezpieczony otrzymałby 1 stycznia 1999 r. W oparciu m.in. o kapitał początkowy będzie ustalana wysokość emerytury według nowych zasad.
Prawo do nowej emerytury będzie przysługiwało ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. Uzyskanie prawa do nowej emerytury jest uzależnione od osiągnięcia minimalnego wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat i 65 lat dla mężczyzn. Prawo do tej emerytury nie będzie zależało - tak jak w przypadku obecnie przyznawanych emerytur wg starych zasad - od długości przebytych okresów składkowych i nieskładkowych. Podstawą do wyliczenia emerytury będzie zwaloryzowana kwota kapitału początkowego i zwaloryzowana kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, zewidencjonowana na indywidualnym koncie ubezpieczonego. Suma tych kwot zostanie podzielona przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę osoby, dla której ustalana będzie emerytura.
Od 1999 r. ZUS ewidencjonuje składki na ubezpieczenie emerytalne każdej osobie podlegającej ubezpieczeniom społecznym na indywidualnym koncie. Przed 1999 r. ZUS nie był zobowiązany do prowadzenia indywidualnych kont ubezpieczonych. Z tego względu osobom urodzonym po 1948 r. za okresy pracy (ubezpieczenia) przypadające przed 1999 r. zostanie odtworzona teoretyczna składka na ubezpieczenie społeczne poprzez obliczenie kapitału początkowego. Kwota kapitału jest również zapisywana na indywidualnym koncie ubezpieczonego.
Wysokość kapitału początkowego zależy od długości okresów składkowych i nieskładkowych, przebytych przed 1 stycznia 1999 r.,podstawy wymiaru, do ustalenia której przyjmowane są zarobki (dochód), które stanowiły podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne przed 1999 r., albo uposażenie żołnierza lub funkcjonariusza oraz współczynnika „p”, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej.
Przy obliczaniu kapitału początkowego ma zastosowanie kwota bazowa w wysokości 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z II kwartału 1998 r., wynosząca 1.220,89 zł. Podstawa wymiaru kapitału początkowego może być ustalona od zarobków z 10 kolejnych lat kalendarzowych, wybranych z okresu od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1998 r. Osoba posiadająca odpowiednio długi okres ubezpieczenia może wskazać do ustalenia podstawy wymiaru zarobki z 20 dowolnie wybranych lat kalendarzowych, z okresu przed 1999 r.
Portal kadrowy zwraca uwagę, że osobom, które do 31 grudnia 1998 r. nie ukończyły 30 lat życia i przed 1999 r. pozostawały w ubezpieczeniu przez okres krótszy niż 10 lat kalendarzowych, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się z faktycznego okresu podlegania ubezpieczeniu. Z faktycznego okresu ustala się również podstawę wymiaru osobom, które nie mogą udowodnić 10 kolejnych lat ubezpieczenia z powodu odbywania zasadniczej służby wojskowej, korzystania z urlopu wychowawczego, nauki w szkole wyższej albo pozostawania w ubezpieczeniu za granicą, w państwach Unii Europejskiej i innych krajach - na podstawie umów międzynarodowych.
Zatem na wysokość kapitału początkowego składają się trzy części:
część uzależniona od uwzględnionych okresów składkowych (okresy składkowe liczone są po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych - z uwzględnieniem pełnych miesięcy),
część uzależniona od uwzględnionych okresów nieskładkowych (z uwzględnieniem pełnych miesięcy),
część socjalna - jest ona obliczana od kwoty bazowej wynoszącej 1.220,89 zł, 100% części socjalnej wynosi 293,01 zł (tj. 24% kwoty bazowej). Część socjalna kapitału początkowego zależna jest od współczynnika „p”, proporcjonalnego do wieku oraz stażu ubezpieczonego (okresów składkowych i nieskładkowych) osiągniętego do 31 grudnia 1998 r.
Współczynnik „p” oblicza się według stałego wzoru:
p = √[(wiek ubezpieczonego - 18) : (wiek emerytalny - 18)] x [staż ubezpieczeniowy : wymagany staż]
W powyższym wzorze:
- p - oznacza współczynnik,
- wiek ubezpieczonego - oznacza wiek 31 grudnia 1998 r., z zaokrągleniem do pełnych lat, np. wiek 48 lat i 11 miesięcy uwzględnia się jako 49 lat,
- wiek emerytalny - oznacza: 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, - staż ubezpieczeniowy - oznacza udowodniony na 31 grudnia 1998 r. okres składkowy i nieskładkowy - przyjmuje się również z zaokrągleniem do pełnych lat, np. 31 lat i 3 miesiące uwzględnia się jako 31 lat,
- wymagany staż - oznacza: 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn,
- 18 - to wiek przyjęty jako początek aktywności zawodowej.
Suma kwot: części za okresy składkowe, części za okresy nieskładkowe oraz części socjalnej mnożona jest przez średnie dalsze trwanie życia, tj. przez 209 miesięcy. Tak wyliczona kwota stanowi wartość kapitału początkowego na 1 stycznia 1999 r.
Przewidziana jest coroczna waloryzacja kapitału początkowego. Pierwsza waloryzacja została przeprowadzona w 2007 r., z uwzględnieniem waloryzacji za lata poprzednie. W następnych latach kapitał początkowy będzie waloryzowany w terminach i na zasadach przewidzianych dla waloryzacji składek na ubezpieczenie emerytalne.
Przykład:
Kobieta 31 grudnia 1998 r. miała 48 lat i 11 miesięcy oraz udowodniła na ten dzień okres składkowy - 27 lat i 3 miesiące i okres nieskładkowy - 4 lata. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru ustalony od zarobków z 10 kolejnych lat, tj. 1987-1996 wynosi 200%
Współczynnik proporcjonalny „p” wynosi:
p = √[(49 lat - 18) : (60 lat - 18)] x [31 lat : 20] = √(0,738 x 1,55) = 1,07.
1,07 x 100% = 107%, nie więcej jednak niż 100%.
Współczynnik ten nie może być wyższy niż 100% - zatem kobieta ta będzie miała pełną część socjalną, tj. 24% kwoty bazowej, uwzględnionej przy obliczaniu kapitału początkowego.
Podstawa wymiaru w przedstawionym przykładzie wynosi 2.441,78 zł (200% x 1.220,89 zł).
Wyliczenie hipotetycznej emerytury:
24% x 1.220,89 zł = 293,01 zł (część socjalna),
(327 miesięcy x 1,3%) : 12 x 2.441,78 zł = 865 zł (część za okresy składkowe, które wyniosły 27 lat i 3 miesiące),
(48 miesięcy x 0,7%) : 12 x 2441,78 zł = 68,37 zł (część za okresy nieskładkowe, które wyniosły 4 lata).
Wyliczoną w ten sposób kwotę mnoży się przez średnie dalsze trwanie życia, tj. przez 209 miesięcy:
1.226,38 x 209 = 256.313,42 zł - kapitał początkowy.
Tak ustalona wartość kapitału początkowego na 1 stycznia 1999 r. podlega wszystkim kolejnym waloryzacjom po tej dacie, aż do czasu ustalenia ubezpieczonemu prawa do emerytury.
Urodziłem się 10.02.1949roku i czuję się bardzo pokrzywdzony przez złodziejski system ZUS. Prepracowałem 42 lata 8 miesięcy w warunkach szczegulnych. Do 1998 roku nabyłem prawa do wcześniejszej emerytury. Od 01 kwietna przeszedłem na wcześniejszą emeryturę w wieku 60 lat ze względu na stan zdrowia i czekam na decyzję z ZUS jak mnie wyliczą.Nie zapisałem się do OFE bo chciałm być liczony po staremu. Prawdopodobnie będę naliczny z kapitału początkowego i częściowo z I pierwszego filaru.Na obydwu tych wyliczeniach wiele stracę.Pani minister mówiła w swoich wypowiedziach że odchodzący na emerytury w latach 2009r. to stracą okoł 200 zł, ale to nie będzie 200 zł tylko z 2000 zł.
