Senat przygotował projekt zmiany ustawy o podatku od towarów i usług. Nowelizacja ma uniemożliwić kumulację odpowiedzialności administracyjnej i karnoskarbowej w stosunku do osób fizycznych.
Projekt nowelizacji przewiduje zmianę art. 109 ust. 4-6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT). Zmiana dotyczy ustalania przez organy podatkowe lub kontroli skarbowej kary administracyjnej w postaci dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości odpowiadającej 30% kwoty zaniżenia zobowiązania.
W stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe, po zmianie dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie będzie ustalane. Podobne zasady będą miały zastosowanie w przypadku, gdy podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykaże kwotę zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego wyższą od kwoty należnej.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 września 2007 r. stwierdza niezgodność przepisu art. 109 ust. 5-6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług z Konstytucją, w zakresie, w jakim dopuszczał stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn, sankcji administracyjnej określonej przez powołaną ustawę jako „dodatkowe zobowiązanie podatkowe” i odpowiedzialności za wykroczenia skarbowe albo przestępstwa skarbowe. W tym przypadku wyrok wywołuje skutki prawne z dniem publikacji (18 września 2007 r.).
W wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że odniesieniu do podatników VAT będących osobami fizycznymi, jeśli złoży on nieprawidłową deklarację podatkową, można mu zarzucić „niedbalstwo” przy składaniu deklaracji, co wystarcza do postawienia zarzutu popełnienia wykroczenia karnoskarbowego. W tych przypadkach powstaje zbieg odpowiedzialności administracyjnej i odpowiedzialności za wykroczenia skarbowe.
Dopuszczenie stosowania (wobec tej samej osoby, za ten sam czyn) sankcji administracyjnej określonej przez ustawę jako „dodatkowe zobowiązanie podatkowe” i ustanowienie odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe w postępowaniu karnym skarbowym, stanowi naruszenie zasady państwa prawa.
Kumulowanie odpowiedzialności administracyjnej i odpowiedzialności karnoskarbowej jest wyrazem braku proporcjonalności i nadmiernego fiskalizmu. Wykracza poza granice niezbędne dla zapewnienia ponoszenia ciężaru opodatkowania w uzasadnionych granicach osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą – podatników VAT.
Wprowadzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego ograniczenie zakresowe regulacji art. 109 ust. 5-6 ustawy o VAT nie ma zastosowania w stosunku do podatników niebędących osobami fizycznymi. U nich nie występuje bowiem kumulacja obowiązku podatkowego w zakresie podatku ciążącego na podmiocie prowadzącym działalność podlegającą opodatkowaniu oraz odpowiedzialności karnoskarbowej ciążącej na osobach fizycznych zobowiązanych do rzetelnego i terminowego składania deklaracji i rozliczania podatku. W tym zakresie poddany kontroli konstytucyjności przepis został oceniony jako zgodny z art. 2 Konstytucji.
W rządowym projekcie nowelizacji ustawy o VAT opracowanym w poprzedniej kadencji Sejmu proponowano uchylenie m.in. art. 109 ust. 5-6 ustawy o VAT. Prac parlamentarnych jednak nie zakończono.
Mając na uwadze konieczność wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 września 2007 r., kierując się brzmieniem sentencji wyroku oraz motywami jego uzasadnienia, proponuje się uzupełnić art. 109 ust. 5 ustawy o VAT o regulację wyłączającą kumulację odpowiedzialności administracyjnej i karnoskarbowej w stosunku do osób fizycznych.
Projekt wprowadza też identyczne, jak w ust. 5 uzupełnienie ust. 4 omawianego artykułu. TK nie stwierdził co prawda jego niekonstytucyjności (ust. 4 nie był przedmiotem skargi). Sprawia on jednak podobne wątpliwości konstytucyjne. Różnica między ust. 4 i 5 dotyczy tylko tego, iż pierwszy mówi o zaniżeniu zobowiązania podatkowego, a drugi o wykazaniu kwoty zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego wyższej od kwoty należnej.
Ponadto, w projekcie nowelizacji zamieszczony został przepis przejściowy, statuujący regułę bezpośredniego działania nowego prawa do spraw będących w toku.
