W drugiej części Przewodnika znajdziecie Państwo informacje o urlopie na żądanie, urlopie dla osób pracujących nie na pełen etat i kończących pracę, zmieniających wymiar zatrudnienia w ciągu roku lub zatrudnionych w dwóch miejscach. Jak wyliczać urlopy dla tych pracowników?
1. Urlop na żądanie
Każdemu pracownikowi przysługują w ciągu roku kalendarzowego 4 dni urlopu na żądanie. Oznacza to, że w przypadku tej części urlopu, pracownik sam decyduje o terminie jego wykorzystania.
Co ważne, urlop ten nie należy się pracownikowi dodatkowo oprócz 20 lub 26 dni urlopu, ale w ramach tej puli. Pracodawca udziela 16 lub 22 dni urlopu w normalnym trybie, natomiast co do terminu wykorzystania pozostałych 4 dni w roku strony mogą, albo osiągnąć porozumienie, albo to pracownik jednostronnie decyduje, kiedy weźmie urlop.
Pracownik powinien informować pracodawcę o wykorzystaniu urlopu na żądanie przed rozpoczęciem dniówki roboczej. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeśli pracownik nie stawi się do pracy i nie poinformuje o chęci wzięcia urlopu przed rozpoczęciem pracy, można jego nieobecność potraktować jako nieusprawiedliwioną (wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2006 r., I PK 128/06).
Gdyby zdarzyło się, że pracownik najpierw rozpocznie pracę, a dopiero potem poinformuje o wykorzystaniu urlopu na żądanie (np. gdy z uwagi na sprawy rodzinne musiał pilnie pojechać do domu), należy jego nieobecność potraktować jako nieusprawiedliwioną, gdyż nie zażądał w odpowiednim terminie urlopu, ale takie jego działanie nie będzie stanowiło podstawy do dyscyplinarnego zwolnienia pracownika, gdyż nie cechuje go ani wina umyślna, ani rażące niedbalstwo (wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2008 r., II PK 162/07).
Rewolucyjna interpretacja PIP!
Zgodnie z niedawno wydanym stanowiskiem PIP, urlop na żądanie niewykorzystany przez pracownika w danym roku kalendarzowym przechodzi na kolejny rok jako zwykły urlop wypoczynkowy, ale można go udzielać także po 31 marca. Jest to więc urlop specyficzny, który należy wyłączyć z puli urlopu zaległego wykorzystywanego przez pracownika do końca marca kolejnego roku.
Przykładowo:
Jeśli pracownik nie wykorzystał w 2007 r. 2 dni urlopu na żądanie, a w sumie skorzystał tylko z 20 dni wypoczynku, choć jego wymiar urlopu wynosi 26 dni. Na 2008 r. przeszło mu 6 dni urlopu. 4 z nich musiał wykorzystać do 31 marca 2008 r. Natomiast 2 dni urlopu, które były wcześniej urlopem na żądanie, może wykorzystać w późniejszym okresie, czyli może je połączyć z kolejnym urlopem wykorzystywanym w wakacje 2008 r.
Gdy pracownik został zatrudniony w ciągu roku lub gdy odchodzi z pracy, wymiar jego urlopu musi być adekwatny do przepracowanego okresu. Natomiast przy obliczaniu urlopu „niepełnoetatowca” urlop ustala się proporcjonalnie do rozmiaru zatrudnienia (przy czym niepełny dzień zaokrągla się w górę).
Przykładowo:
Pracownik posiadający 26 dni urlopu, zatrudniony na 3/4 etatu odchodzi z pracy z końcem września 2008 r., a więc jego wymiar urlopu za 2008 r. wyniesie:
» 3/4 etatu x 26 dni = 19,5 dnia, czyli po zaokrągleniu 20 dni urlopu dla całego roku,
» 9/12 x 20 dni = 15 dni urlopu proporcjonalnego,
» 15 dni x 8 godzin = 120 godzin urlopu (pula urlopowa).
W przypadku pracowników zatrudnionych na część etatu bardzo duży wpływ na urlop ma ich rozkład czasu pracy, gdyż taka sama liczba godzin urlopu może w praktyce oznaczać różną liczbę dni nieobecności w pracy.
Przykładowo:
Pracownik przez cały rok pracował w wymiarze 1/2 etatu. Jego staż pracy wynosi 3 lata. Za cały rok należy mu się 10 dni urlopu (20 dni x 1/2 = 10 dni), co po przeliczeniu na godziny daje 80 godzin. Zgodnie z rozkładem, w jednym tygodniu świadczył pracę codziennie po 6 godzin, a w następnym tygodniu - po 2 godziny. Jeśli złoży wniosek o urlop wypoczynkowy na tydzień, w którym zaplanowano mu po 6 godzin pracy, to z jego puli urlopowej należy odjąć 30 godzin. Jeśli natomiast złoży wniosek o urlop na tydzień, w którym planowano mu po 2 godziny pracy - z puli urlopowej należy odjąć 10 godzin.
3. Zmiana wymiaru zatrudnienia w ciągu roku
Często zdarza się, że w trakcie roku dochodzi do zmiany wymiaru czasu pracy pracownika. Przepisy milczą jak w takim wypadku należy ustalić wymiar urlopu.
Każda taka zmiana powoduje konieczność skorygowania wymiaru urlopu wypoczynkowego. Zdaniem PIP, w takiej sytuacji należy dla każdego z okresów zatrudnienia przeliczyć przysługujący pracownikowi wymiar urlopu wypoczynkowego odrębnie dla okresu zatrudnienia w wyższym i w niższym wymiarze czasu pracy.
Przykładowo:
Pracownik posiadający ponad 10-letni staż pracy został zatrudniony w firmie od 1 stycznia 2008 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 czerwca 2008 r. nastąpiła zmiana wymiaru czasu pracy na 2/3 etatu. W takim przypadku, należy obliczyć pracownikowi przysługujący wymiar czasu pracy następująco:
a) od stycznia do maja 2008 r. z pełnego etatu:
» 5/12 x 26 dni = 10,83 ≈ 11 dni;
b) od czerwca do grudnia 2008 r. z 2/3 etatu:
» 2/3 etatu x 26 dni = 17,33 dni ≈ 18 dni,
» 7/12 (od czerwca do grudnia 2008 r.) x 18 dni = 10,49 ≈ 11 dni.
W sumie w 2008 r. pracownik będzie mógł wykorzystać 22 dni (176 godzin) urlopu wypoczynkowego: 11 dni (za okres od stycznia do maja 2008 r.) + 11 dni (za okres od czerwca do grudnia 2008 r.).
4. Urlop przy dwóch zatrudnieniach
W przypadku, gdy pracownik pozostaje jednocześnie w 2 lub więcej stosunkach pracy, nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego u każdego z pracodawców.
Przykładowo:
Pracownik od 12 lat pracuje w firmie A, a od 10 lutego 2008 r. zatrudnił się dodatkowo w firmie B na czas nieokreślony w wymiarze 1/2 etatu. Osoba ta w firmie A posiada zatem prawo do urlopu wypoczynkowego w pełnym wymiarze 26 dni roboczych. Natomiast w firmie B będzie miała prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym, tj. 12 dni (11/12 x 13 dni).
Chcąc skorzystać z urlopu wypoczynkowego u każdego z pracodawców, pracownik powinien złożyć wniosek o jego udzielenie w każdej firmie z osobna. Złożenie bowiem wniosku tylko w jednej z nich spowoduje, że w trakcie korzystania z urlopu u jednego pracodawcy, pracownik będzie musiał stawiać się do pracy u drugiego.
