Coraz częściej polscy pracownicy skarżą się na błędne wyliczanie godzin nadliczbowych. Na tym tle może dochodzić do niepotrzebnych konfliktów z pracodawcą, których da się uniknąć, jeśli obie strony posiądą niezbędną wiedzę.

Definicja zawarta w art. 151 § 1 kodeksu pracy określa, że pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obwiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, który wynika z obowiązującego danego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy.

Wśród godzin nadliczbowych wyróżnić można nadgodziny średniotygodniowe oraz dobowe. Nadgodziny średniotygodniowe ustala się dopiero po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Wynikają one z przekroczenia pełnego tygodniowego wymiaru pracy, tj. 40 godzin. Przekroczenie takie wystąpić może najczęściej w systemach czasu pracy przewidujących możliwość stosowania różnych dobowych ilości godzin pracy (przedłużenia i wyrównania czasu pracy w poszczególnych dniach okresu rozliczeniowego).

Powyższa definicja może budzić pewne wątpliwości, które rodzą się, jeśli zatrudnieni pracownicy pracują w różnych systemach czasu, np. w systemach czasu pracy przewidujących różne dobowe wymiary czasu pracy – wydłużenia czasu pracy ponad 8 godzin na dobę przy występowaniu w trakcie okresu rozliczeniowego dni o odpowiednio skróconym wymiarze czasu pracy (poniżej 8 godzin na dobę).

Przepisy nie rozwiązują tych wątpliwości. Zwyczajowo dopuszcza się dwie opcje: albo nadgodziny nalicza się po przekroczeniu dobowej liczby godzin pracy przewidzianej w rozkładzie pracy, albo po przekroczeniu 8 godzin niezależnie od przewidzianych godzin pracy (mogą być krótsze niż 8 godzin).

Wybór jednej z dwóch koncepcji ma ogromne znaczenie przy wyliczaniu wielkości dodatkowego wynagrodzenia:

* jeśli przyjmiemy, że nadgodziny dobowe pojawiają się już po przekroczeniu dobowego wymiaru czasu pracy, pracownikowi przysługiwałby za każdą dodatkową godzinę pracy dodatek w wysokości 50% stawki godzinowej wynagrodzenia,

* jeśli uznamy zaś, że mamy do czynienia w pierwszej kolejności z przekroczeniem normy tygodniowej, a dopiero po przekroczeniu 8 godzin pracy na dobę z przekroczeniem normy dobowej, pracownik powinien za pracę pomiędzy swoim dobowym wymiarem czasu pracy, a 8 godzinami otrzymać dodatek w wysokości 100% stawki godzinowej, a za każdą następna godzinę pracy (przypadającą po 8 godzinie pracy na dobę) miałby prawo do 50% dodatku do wynagrodzenia.