Jeśli nie chcemy już prowadzić firmy w pojedynkę, możemy znaleźć wspólnika i przejść w spółkę. Możliwości tej przemiany jest kilka – jedne bardziej korzystne finansowo i czasowo, inne mniej.

Choć Kodeks Spółek Handlowych reguluje kwestię dotyczącą przekształceń, musimy pamiętać, że nie chodzi tu o przekształcenia dla jednoosobowych firm. Tego typu przekształcenie zwane jest gospodarczym. Swoje źródło ma w Kodeksie Cywilnym i oparte jest na transakcjach dotyczących przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. Stąd definicja „przekształcenie” winna być używana jako przekształcenie gospodarcze, nie zaś prawne, które opisano w Kodeksie Spółek Handlowych.

Aby przekształcić gospodarczo jednoosobową firmę mamy 3 drogi do wyboru:

• dokonać wniesienia - tytułem aportu - przedsiębiorstwa do spółki jawnej,
• zlikwidować działalność gospodarczą, a następne wykorzystać uzyskane w ten sposób środki w celu utworzenia nowej spółki bądź wstąpienia do istniejącej już spółki osobowej;
• dokonać sprzedaży na rzecz istniejącej spółki prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ k.c. a następnie wstąpić do tejże spółki w charakterze wspólnika.

Pierwszy przedstawiony wyżej sposób będzie dla nas najkorzystniejszym z punktu widzenia podatkowego. Nie opłaca się od razu likwidować jednoosobowej działalności, a później zakładać spółki. Wtedy musielibyśmy sporządzić spis z natury i zapłacić od niego VAT (na podstawie art. 14 ustawy o VAT). Tego podatku można legalnie uniknąć, gdy najpierw założymy jakąkolwiek spółkę osobową (cywilną, partnerską, komandytową, komandytowo-akcyjną), po czym wniesiemy do niej aportem swoje dotychczasowe przedsiębiorstwo, a dopiero potem zgłosimy likwidację jednoosobowej działalności. Dzięki tej formie będziemy mieli także możliwość odliczenia podatku naliczonego, do którego prawo nabył wspólnik, zanim jeszcze wszedł w spółkę. W skrócie chodzi tu o przystąpienie do istniejącej już spółki jawnej bądź założenia z inną osobą takiej spółki, wnosząc tytułem wkładu niepieniężnego (aportu) przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55¹ k.c. Przez to będziemy kontynuować prowadzenie działalności gospodarczej, jednak w zmienionej formie prawnej, tj. jako wspólnik spółki jawnej. Paragraf 8 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia ministra finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług mówi, że wniesienie aportu rzeczowego do spółki prawa handlowego lub cywilnego jest zwolnione od VAT. Musimy pamiętać tylko o skorygowaniu odliczonego wcześniej podatku naliczonego.

Art. 24 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (updof) mówi, że nie ustala się dochodu na dzień likwidacji, jeżeli osoba fizyczna wniosła w formie wkładu lub aportu do spółki cywilnej albo spółki handlowej składniki majątku objęte remanentem. Musimy tylko zrobić remanent końcowy. Wykazane w nim towary, które wniesiemy do spółki, uwzględniamy w niej z kolei w remanencie początkowym. W starej firmie zamykamy także księgę przychodów i rozchodów. Ustalając zaliczkę na podatek dochodowy, przedsiębiorca uwzględnia różnicę między remanentem początkowym a końcowym.

Gdy do spółki wnosimy wkład w postaci poprzedniego przedsiębiorstwa, nie powstaje u nas przychód (za wyjątkiem gdyby składniki majątku wykorzystywanego w działalności gospodarczej zostały zbyte odpłatnie) i jest to czynność nieodpłatna. 

Jako że aport jest zwolniony z podatku VAT, w związku z tym osoba wnosząca towary handlowe i środki trwałe do zawiązywanej spółki musi oddać VAT odliczony wcześniej przy ich zakupach. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony jedynie w takim zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Oznacza to, że trzeba skorygować wcześniej odliczony podatek.

W przypadku przekazanych w formie aportu środków trwałych wykorzystywanych już do wykonywania czynności opodatkowanych także musimy skorygować odliczony podatek. Mówi o tym art. 91 ust. 7 ustawy o VAT. Przy tej czynności stosujemy się do ustępów 1 - 5 tejże ustawy, przy czym w przypadku dokonania aportu środków trwałych (sprzedaży zwolnionej), o których mowa w ust. 2 tego artykułu, będą miały odpowiednio zastosowanie przepisy art. 91 ust. 4 i 5.

Rejestrujemy założoną spółkę dla celów podatkowych

Nasza spółka będzie teraz podatnikiem VAT. Musimy złożyć zgłoszenie rejestracyjne przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu. Zarejestrowana zostanie ona jako „podatnik VAT czynny”. Za wydanie potwierdzenia należy zapłacić 152 zł opłaty skarbowej.

Sukcesja praw i obowiązków

Jeśli wnosimy do spółki na pokrycie udziału wkład naszego wcześniejszego przedsiębiorstwa, cała spółka będzie mogła odliczać podatek naliczony, do którego prawo nabył ten wspólnik jeszcze przed zawiązaniem spółki (art. 93a § 2 pkt 2 ordynacji podatkowej – sukcesja praw i obowiązków).

Podatek od umowy związanej z aportem

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, aport jest zwolniony z podatku. Jednak jego wniesienie jest połączone z obowiązkiem zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych. Tak więc czynnością opodatkowaną nie jest tu sam aport, tylko zawarcie umowy spółki. Na druku PCC-3 składamy – bez wezwania urzędu – deklarację oraz musimy obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Składka podatku wynosi tu 0,5 proc. a podstawą opodatkowania jest wartość wkładów wniesionych do majątku spółki.

Co z NIP-em i kasami fiskalnymi

Na następcę prawnego nie przechodzi NIP, dlatego musimy zwrócić się do Urzędu Skarbowego o nadanie nowego. Przez okres oczekiwania na niego nie możemy ewidencjonować obrotu w kasach, a tym samym musimy okresowo wstrzymać sprzedaż. Gdy już go otrzymamy, pozostaje jeszcze kwestia rejestru sprzedaży na kasach fiskalnych. Jeśli decyzja o możliwości używania przez nas kasy nie została uchylona przez właściwy organ, to nadal możemy ewidencjonować w niej obrót. Trzeba pamiętać, by odczytać, z udziałem pracownika urzędu skarbowego, zawartość pamięci kasy (paragraf 5 ust. 8 rozporządzenia ministra finansów z 4 lipca 2002 r. w sprawie kryteriów i warunków, którym muszą odpowiadać kasy rejestrujące oraz warunków stosowania tych kas przez podatników; DzU z 2002 r. nr 108, poz. 948 ze zm.). Ze względu na nowy NIP musimy wymienić wtedy w kasie moduł pamięci. Mamy tutaj do czynienia z działalnością w sposób ciągły, dlatego nie możemy korzystać z ulg z tytułu nabycia kasy, bowiem te obejmują wydatki na nabycie kas zgłoszonych na dzień rozpoczęcia (powstania) obowiązku ewidencjonowania (Katowicka Izba Skarbowa w piśmie PPB2-4407/I/31/2005 i PPB2-4407/I/ 35/2005).

Rozliczanie z PIT – takie samo

Zawiązanie jakiejkolwiek spółki osobowej nie powoduje zmiany opodatkowania dochodów osoby, która prowadziła wcześniej firmę w pojedynkę. Stąd więc nadal rozliczamy się na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nasz przychód z udziałów w spółce będzie obliczany zgodnie z tym, ile udziałów w niej nam przypada. Jeśli nie określimy innego udziału w zysku, przypadać nam będzie dokładnie połowa.

Jak już zawiążemy spółkę, a opodatkowani jesteśmy na zasadach ogólnych, musimy ustalić w niej wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Musimy więc zastosować się do art. 22g ust. 12 ustawy o podatku od osób fizycznych. Zgodnie z nim wspólnicy ustalają wartość początkową amortyzowanych składników w wysokości wartości początkowej określonej w ewidencji (wykazie) osoby, która wniosła swoje przedsiębiorstwo do spółki.

Jeżeli więc wartość początkowa środków trwałych, będących przedmiotem aportu, była równa lub niższa niż 3500 zł i przedsiębiorca zamortyzował je jednorazowo, to wspólnicy nie mogą już ponownie ich jednorazowo zamortyzować. Natomiast jeżeli środki trwałe były amortyzowane zgodnie z updof i w momencie aportu nie zostały jeszcze całkowicie zamortyzowane, to spółka będzie kontynuować naliczanie odpisów według metody przyjętej wcześniej przez przedsiębiorcę.

Sposób II: LIKWIDACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ I ZAŁOŻENIE SPÓŁKI

1) Zawiadamiamy odpowiedni organ (wójt, burmistrz, prezydent miasta) o zaprzestaniu prowadzenia firmy (do 14 dni od momentu zaprzestania prowadzenia).

2) Pisemnie zgłaszamy naczelnikowi urzędu skarbowego fakt i datę zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej.

3) Ustalamy wielkość dochodu z naszej firmy (zależnie od rozliczania – ryczałtowe bądź na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

4) Opodatkowujemy nasz dochód i dopełniamy wszelkich formalności w fiskusie (m.in. wypełniamy NIP aktualizacyjny – aby dokonać aktualizacji danych podlegających zgłoszeniu).

5) Sporządzamy spis z natury towarów na dzień zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu (do 14 dni od momentu zaprzestania prowadzenia działalności). W terminie 7 dni od jego sporządzenia powiadamy naczelnika Urzędu Skarbowego o dokonanym spisie, ustalonej wartości, a także o kwocie należnego podatku. Musimy także dokonać opodatkowania ujętych w spisie towarów własnej produkcji i towarów, które po nabyciu nie zostały odsprzedane oraz dokonać rozliczenia podatku - poprzez złożenie stosownej deklaracji - objętych spisem towarów.

6) Na podstawie formularza RG-2 wyrejestrowujemy REGON. Oddział GUS wyda nam zaświadczenie, w którym wskazana zostanie data wykreślenia z rejestru.

7) Wyrejestrowujemy się z ZUS jako płatnik składek i wypełniamy stosowne formularze jak przy ponownej rejestracji.

Po całkowitym zlikwidowaniu firmy, rejestrujemy spółkę.

2) Na podstawie deklaracji PCC-1 płacimy podatek od czynności cywilnoprawnej, którego podstawę stanowi wartość wkładów wniesionych do spółki (czas: 14 dni).

3) Zgłaszamy spółkę do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (Uiszczamy przy tym opłatę sądową za taką rejestrację oraz opłaty za ogłoszenie tego wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym).

4) Składamy wniosek o uzyskanie numerów NIP, REGON oraz zakładamy konto bankowe.

Sposób III: SPRZEDAJEMY PRZEDSIĘBIORSTWO NA RZECZ INNEJ SPÓŁKI OSOBOWEJ

W ramach tej metody dochodzi do przejścia składników przedsiębiorstwa, takich jak: nazwy firmy lub jej części, własności nieruchomości lub ruchomości (w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów oraz innych praw rzeczowych do nieruchomości lub ruchomości), praw związanych z najmem/dzierżawą siedziby, koncesji, licencji i zezwoleń, patentów i innych praw własności przemysłowej, wierzytelności, praw z papierów wartościowych i środków pieniężnych, majątkowych praw autorskich i majątkowych praw pokrewnych, ksiąg i dokumentów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz tajemnic firmowych.

Art. 75¹ Kodeksu Cywilnego mówi, że sprzedaż przedsiębiorstwa powinna być potwierdzona notarialnie. Akt notarialny tak samo jest wymagany, gdy w skład przechodzącej firmy należy nieruchomość.

Jeśli osoba, która sprzedała firmę, zdecyduje się na wejście do spółki, która ją odkupiła, środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży przedsiębiorstwa może wnieść do spółki jako wkład własny. Takie wejście do spółki wymaga zmiany umowy spółki i naniesienia stosownych zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Dopiero po czynnościach związanych ze sprzedażą firmy, wyrejestrowuje się ją. Nie płacimy już wtedy podatku dochodowego oraz VAT od remanentu likwidacyjnego. Teraz musimy już tylko uregulować zobowiązania podatkowe związane z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych.