Pracodawcy, szczególnie z sektora małych i średnich przedsiębiorstw, nie zawsze wiedzą jakie uprawnienia posiada kontrolujący ich inspektor PIP. Kontrola PIP ma na celu sprawdzenie czy pracodawca przestrzega prawa pracy. Skontrolowane mogą zostać stosunki pracodawcy wobec pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, jak również na podstawie umów cywilnoprawnych, a także osób samozatrudnionych. Tak więc obszar, który podlega kontroli, ma dosyć szeroki zasięg.

Inspektor, upoważniony przez Państwową Inspekcję Pracy, może rozpocząć kontrolę o każdej porze dnia i nocy, bez uprzedniego zawiadomienia i niezależnie od tego czy pracodawca podlega w danym czasie działaniom kontrolnym innego urzędu. Jeżeli zgłoszenie obecności inspektora miałoby negatywny wpływ na wynik kontroli, może on dokonywać czynności kontrolnych bez informowania o tym pracodawcy, czyli niejako w ukryciu.

W trakcie kontroli przedsiębiorca jest zobowiązany do udostępnienia inspektorowi wszystkich pomieszczeń, nawet takich do których dostęp wymaga otrzymania przepustki. Inspektor może również utajnić dane osobowe pracowników, których przesłuchiwał, o ile uzna że ujawnienie ich danych może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla tych pracowników.