W sytuacji, gdy pracodawca chce skontrolować zwolnienia lekarskie swoich pracowników, może skorzystać z pomocy lekarza orzecznika ZUS.

Lekarz orzecznik ZUS ma prawo do badania osoby ubezpieczonej w miejscu jej pobytu lub w terenowej jednostce organizacyjnej Zakładu. Do jego kompetencji należy również przeprowadzenie badań dodatkowych, obserwacji szpitalnej oraz zwrócenie się do lekarza wystawiającego zwolnienie o udostępnienie dokumentacji stanowiącej podstawę wydania zwolnienia oraz o udzielenie informacji i wyjaśnień.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikację zaświadczeń lekarskich rozpoczyna od wysłania pracownikowi skierowania na badanie do lekarza orzecznika lub konsultanta ZUS. Zakład może też zażądać dostarczenia wyników badań lekarskich. Jeśli ubezpieczony nie stawi się na wyznaczony termin badania lub nie dostarczy dokumentacji, wtedy wystawione zaświadczenie lekarskie traci ważność w dniu następującym po wyznaczonym terminie. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji lekarz orzecznik może ustalić wcześniejszą datę ustania niezdolności do pracy niż określona w zaświadczeniu lekarskim (pod warunkiem przeprowadzenia bezpośredniego badania ubezpieczonego przeanalizowaniu dokumentacji, na podstawie której wydano zaświadczenie).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przeprowadzić weryfikację orzeczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy na każdy wniosek pracodawcy, również tych dotyczących okresu niezdolności wynoszącego mniej niż siedem dni.