Przedsiębiorcy, którzy wykorzystują w swojej działalności używane rzeczy, będą mogli stosować indywidualne stawki amortyzacji. Będzie to możliwe również w przypadku, gdy firmy wprowadzą do ewidencji swój prywatny środek lokomocji.

Potwierdził to kolejny raz Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z 18 grudnia 2007 r. (II FSK 1420/06) podkreślił, że przeniesienie pojazdu z majątku prywatnego do firmowego to swoiste nabycie środka trwałego. Jeśli był przed tym nabyciem wykorzystywany przez sześć miesięcy, można do niego zastosować indywidualną stawkę amortyzacji.

Firmy mogą przyjąć indywidualne stawki amortyzacji dla używanych lub ulepszonych środków trwałych. Trzeba w tym momencie sprecyzować jak należy rozumieć termin „używany środek trwały”. Możemy traktować jakąś rzecz jako używaną (w świetle przepisów) w momencie, gdy przedmiot ten był wykorzystywany przed nabyciem co najmniej przez sześć miesięcy. Nabycie jest rozumiane nie tylko jako zakup, ale również jako darowizna lub spadek. Jeżeli przedsiębiorca wprowadził do swojej firmy np. samochód, który był wykorzystywany przez niego (przez co najmniej 6 miesięcy) do celów prywatnych, to czy może jednak przyjąć, że nabył używany środek trwały? 

Według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie takiej możliwości nie ma. W wyroku z 7 grudnia 2005 r. (III SA/Wa 2865/05): „Wprowadzenie środka trwałego – garażu, służącego wcześniej celom osobistym podatnika nie może być traktowane jako nabycie tego środka. Brak było więc w rozpatrywanych sprawach podstaw do zastosowania indywidualnej stawki amortyzacyjnej”.
Podobne rozumowanie przedstawiają także organy podatkowe. Jak czytamy w interpretacji Urzędu Skarbowego w Wejherowie z 13 stycznia 2006 r. (PB/OPD/415-43/ 05/PD): „Wykorzystywanie środka trwałego przez dany czas musi mieć miejsce przed jego nabyciem przez podatnika. Nie ma zatem możliwości ustalenia indywidualnych stawek amortyzacyjnych dla środków trwałych, które będąc własnością podatnika były używane przed ich wprowadzeniem do ewidencji przez określony czas przez samego podatnika”.

Rozpatrzmy teraz kolejny przypadek, który znalazł swój finał w sądzie. Przedsiębiorca spierał się z fiskusem o przyspieszoną amortyzację ciężarówki. Pojazd został zarejestrowany w październiku 1999 r., w tym samym miesiącu podatnik ją kupił, a po trzech latach wprowadził do ewidencji środków trwałych. Amortyzował ją według 40 proc. stawki – na podstawie art. 22j ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej ustawa o PIT). Jego zdaniem pojęcie „nabycie” należy traktować szeroko, nie można go zawężać tylko do zakupu. Inna interpretację przedstawił zarówno urząd, izba skarbowa, jak i wojewódzki sąd administracyjny. Ich zdaniem przedsiębiorca mógł amortyzować samochód metodą liniową przy zastosowaniu 20-proc. stawki. WSA podkreślił, że nabycie związane jest z cywilistyczną instytucją przeniesienia własności. Nie można dwukrotnie nabyć tego samego środka trwałego – raz przez zakup, a drugi raz przez przekazanie go na cele działalności.

Naczelny Sąd Administracyjny przyznał jednak rację przedsiębiorcy. Podkreślił, że łączenie pojęcia „nabycie” z przeniesieniem prawa własności jest uzasadnione w świetle wykładni językowej. Ale „poprzestanie na jednej, aczkolwiek podstawowej, dyrektywie interpretacyjnej może okazać się niewystarczające jeśli prowadzi ona do trudnych do zaakceptowania – w świetle zasad ogólnych (w tym równości opodatkowania) – skutków”. Gdyby bowiem podatnik wniósł swój używany samochód do majątku spółki cywilnej, można byłoby zastosować indywidualną stawkę. Tak więc zdaniem sądu ścisła interpretacja art. 22j ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o PIT prowadzi do nieracjonalnych wniosków. Jak czytamy w wyroku: „w sytuacji gdy podatnik wprowadza do majątku swego przedsiębiorstwa jako środek trwały samochód osobowy uprzednio nabyty do celów prywatnych i tak wykorzystywany przez okres dłuższy niż sześć miesięcy, to dochodzi do swoistego nabycia środka trwałego, bowiem wprawdzie nie zmienia się właściciel pojazdu, jednakże pojazd ten zaczyna z momentem przekazania go na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą służyć uzyskiwaniu przychodu przez podatnika, podczas gdy w okresie wcześniejszym nie pozostawał z tą działalnością w żadnym związku”.

Podobne, korzystne dla podatników orzeczenie zostało wydane w sprawie rozpatrywanej przez NSA (wyrok z 10 listopada 2006 r. II FSK 1231/05). Tu także przedsiębiorca zastosował 40-proc. stawkę amortyzacji dla samochodów, ale organy podatkowe uznały, że powinna być o połowę niższa. Argumentowały, że przekazanie do firmy aut – używanych wcześniej przez kilka lat na osobiste potrzeby – nie jest równoznaczne z ich nabyciem. NSA ponownie nie zgodził się z decyzjami podjętymi przez organy podatkowe i przyznał rację przedsiębiorcy. W swoim orzeczeniu, sąd powołał się na art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, który mówi o nabyciu „w inny nieodpłatny sposób”. Jego zdaniem „nabycie w inny nieodpłatny sposób może oznaczać także przekazanie przez podatnika rzeczy dotychczas używanej do celów osobistych podatnika dla celów prowadzonej działalności gospodarczej. Taka rzecz, jako wykorzystywana na cele związane z wykonywaną działalnością gospodarczą (a nie jedynie dla prywatnych celów podatnika), poddana jest bowiem zupełnie innemu reżimowi prawnemu (przykładowo podatnik nabywa prawo do jej amortyzowania)”. Tak więc „przekazanie samochodów na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej było swoistym ich nieodpłatnym nabyciem przez skarżącego, występującego tutaj w podwójnej roli – zbywcy (prywatnej osoby fizycznej) i nabywcy (przedsiębiorcy). Skoro zatem podatnik, wpisując samochody do ewidencji środków trwałych ‘nabył je’ na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej w sposób przewidziany w art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, były one środkami trwałymi używanymi w rozumieniu art. 22j ust. 2 pkt 1”.

Zdaniem sądu przyjęcie, że podatnik wprowadzający do ewidencji kilkuletnie auta nie może skorzystać z indywidualnej stawki, byłoby niezgodne z duchem przepisów. Według sądu, używane wcześniej rzeczy szybciej się zużywają, w związku z tym przedsiębiorcy ponoszą wyższe koszty ich utrzymania. Powinien wobec tego mieć możliwość zwiększenia odpisów amortyzacyjnych.

Składniki majątku amortyzowane według indywidualnej stawki muszą być pierwszy raz wprowadzone do ewidencji danego przedsiębiorcy. Mogły natomiast być już zamortyzowane przez poprzedniego właściciela. Nie ma ograniczeń jeżeli chodzi o sposób wykorzystywania danej rzeczy. Dana rzecz może być wykorzystywana zarówno w firmie jak i do celów prywatnych. Nieistotny jest także stopień jej zużycia.

Indywidualną stawkę można też zastosować dla środka trwałego, który wykorzystywaliśmy wcześniej na podstawie umowy dzierżawy, najmu bądź leasingu operacyjnego, a dopiero potem dokonaliśmy zakupu tego środka trwałego. To przedsiębiorca musi jednak udowodnić, że środek trwały był wcześniej eksploatowany przez pół roku. Może wykorzystać różne dokumenty, np. dowód rejestracyjny albo oświadczenie dotychczasowego użytkownika, dodatkowo potwierdzone wyciągiem z jego ewidencji środków trwałych.