Spółka jawna stanowi podstawowy typ osobowej spółki prawa handlowego z kilku powodów. Pierwszym jest popularność spółek jawnych w obrocie gospodarczym związana ze stosunkowo łatwym sposobem jej zawiązania i prowadzenia.
Drugim zaś przyjęta przez ustawodawcę technika legislacyjna, zgodnie z która regulacje spółki jawnej stanowią podstawę do określenia statusu pozostałych spółek osobowych. Co za tym idzie, w sprawach nieuregulowanych w przepisach dotyczących poszczególnych typów spółek osobowych, stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej.
Powyższe potwierdza definicja spółki jawnej zawarta w przepisie art. 22 § 1 k.s.h., zgodnie z którą spółką jawną jest spółka osobowa, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową.
Spółka jawna, jak każda spółka osobowa, posiada zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową, spółka może zatem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.
Z faktu, iż spółka jawna jest podmiotem prawa, wynika nie tylko, że spółka może nabywać prawa i występować w roli ich właściciela, ale również to, iż w skład jej majątku wchodzi wszelkie mienie wniesione jako wkład przez wspólników. Wspólnicy przenoszą zatem własność określonych w umowie wkładów na spółkę. Cecha ta jest charakterystyczna dla wszystkich spółek handlowych, inaczej rzecz się ma natomiast w spółce cywilnej. W tym ostatnim przypadku bowiem, mienie staje się wspólnością łączną wspólników spółki cywilnej, nie zaś własnością samej spółki. Wynika to właśnie z braku podmiotowości prawnej spółki cywilnej.
Spółka jawna nie posiada ponadto organów (zarządu, czy rady nadzorczej, bądź komisji rewizyjnej), a wszelkie funkcje zarządcze i kontrolne sprawowane są przez jej wspólników, w sposób ukształtowany w umowie spółki. Spółka jawna, jako spółka wpisana do rejestru przedsiębiorców, może powołać prokurenta. Prokura jest specjalnym rodzajem pełnomocnictwa obejmującym umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 1091 § 1 k.c.).
Kolejną cechą charakterystyczną spółki jawnej jest sposób ukształtowania odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. Element ten jest jednym z głównych wyróżników poszczególnych typów spółek handlowych, każdy z nich posiada bowiem odmienne zasady odpowiedzialności wspólników. Wspólnicy spółki jawnej ponoszą, zatem solidarną i subsydiarną odpowiedzialność za zobowiązania swojej spółki.
Subsydiarna odpowiedzialność, o której mowa w art. 31 k.s.h., charakteryzuje się tym, iż wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Solidarność wspólników i spółki oznacza natomiast, że wierzyciel może egzekwować swoją należność w dowolnej proporcji od każdego z dłużników, tylko niektórych z nich, bądź jednego – wedle własnego wyboru, a zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia pozostałych dłużników z obowiązku zapłaty W tym ostatnim przypadku wzajemne rozliczenie pomiędzy dłużnikami określa ich umowa, a jeśli jej brak, dłużnik, który spełnił świadczenie może żądać od pozostałych dłużników zwrotu w częściach równych (zob. art. 366 k.c. i następne). Solidarność wyznacza zatem sposób, w jaki wierzyciel może dochodzić zaspokojenia, a subsydiarność moment, od którego uaktywnia się odpowiedzialność wspólników.
Należy również zaznaczyć, iż kto zawiera umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wnosi do spółki swoje przedsiębiorstwo, odpowiada także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa przed dniem utworzenia spółki. Natomiast osoba, która przystępuje do już zawiązanej spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki powstałe przed dniem jej przystąpienia (zob. art. 32-33 k.s.h.).
W tym miejscu wyjaśnić należy częstą praktykę, zgodnie z którą wierzyciel występując przeciwko spółce pozywa jednocześnie jej wspólników. Sytuacja taka możliwa jest na tle art. 31 § 2 k.s.h. W takim jednakże przypadku sąd nada klauzulę wykonalności zapadłemu w sprawie wyrokowi przeciwko wspólnikom, dopiero gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Działanie takie, tj. wniesienie powództwa przeciwko spółce i wspólnikom przyspiesza jednakże późniejsze postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności.
