Omawiany typ spółki przeznaczony jest do przedsięwzięć największego rozmiaru. Co związane jest nie tylko z pozycją jej wspólników ale przede wszystkim skomplikowaną strukturą oraz znacznymi wymogami formalnymi jej powstania. Spółka ta nie musi wszakże prowadzić działalności gospodarczej. Spółka akcyjna może zostać ukształtowana w dwojaki sposób, jako spółka publiczna, tj. taka której akcje notowane są na giełdach papierów wartościowych (tzw. rynek regulowany), bądź spółkę prywatną, gdy jej akcje znajdują się w rękach określonych akcjonariuszy i nie są notowane na rynku regulowanym.

W bieżącej działalności spółki akcyjnej jej wspólnicy nie odgrywają większej roli przekazując niemalże wszystkie kompetencje organom spółki, do których mogą zostać powołane także osoby wyłącznie spoza grona akcjonariuszy, a wybór zarządu może zostać przekazany Radzie Nadzorczej. Umożliwia to z jednej strony wybór władz spółki spośród kadry menadżerskiej, z drugiej zaś spycha akcjonariuszy do roli odbiorców dywidend z tytułu wypracowanego przez spółkę zysku.

            Spółka akcyjna posiada osobowość prawną, zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową, spółka może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Spółka ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania całym swoim majątkiem, za zobowiązania nie ponoszą zaś odpowiedzialności wspólnicy spółki, ponadto spółka działa przez swoje organy (art. 37 k.c.). W spółce akcyjnej występują obligatoryjnie wszystkie organy znane polskiemu systemowi spółek, tj. walne zgromadzenie akcjonariuszy, rada nadzorcza oraz zarząd. Nie jest możliwe ukształtowanie spółki bez któregokolwiek z tych organów.

Co do zasady obrót akcjami spółki jest wolny, w przypadku spółek publicznych odbywa się poprzez rynek regulowany, a z akcją nie związane są żadne obowiązki i odpowiedzialność wobec spółki, bądź jej wierzycieli. Utrata kapitału związanego z posiadanymi akcjami może wystąpić jedynie w przypadku upadłości spółki, bądź spadku jej notowań na rynkach regulowanych.

Jak wynika z powyższego, ten typ spółki umożliwia akcjonariuszom inwestycję kapitału przy jednoczesnym braku jakichkolwiek obowiązków wobec spółki oraz braku ich odpowiedzialności za jej zobowiązania.

 

 

W przeciwieństwie do spółki z o.o., spółka akcyjna może zostać zawiązana również przez inną jednoosobową spółkę tego samego typu. Spółka nie może wszakże być zawiązana wyłącznie przez jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co nie wyklucza objęcia wszystkich jej akcji w przyszłości przez taką spółkę.

 

Do powstania spółki akcyjnej wymaga się:

1)                 zawiązania spółki, w tym podpisania statutu przez założycieli,

2)                 wniesienia przez akcjonariuszy wkładów na pokrycie kapitału zakładowego,

3)                 ustanowienia zarządu i rady nadzorczej,

4)                 wpisu do rejestru.

 

Do zawiązania spółki dochodzi z chwilą objęcia przez akcjonariuszy wszystkich akcji pierwszej emisji.

W przypadku, gdy akcjonariat spółki ma być rozproszony, bądź nie jest możliwe dokładne jego określenie, statut spółki może określać jedynie minimalną lub maksymalną wysokość kapitału zakładowego. W takim przypadku zawiązanie spółki następuje z chwilą objęcia przez akcjonariuszy takiej liczby akcji, których łączna wartość nominalna jest równa co najmniej minimalnej wysokości kapitału zakładowego, oraz złożenia przez zarząd, przed zgłoszeniem spółki do rejestru, oświadczenia w formie aktu notarialnego o wysokości objętego kapitału zakładowego. Wysokość objętego kapitału powinna mieścić się w określonych przez statut granicach.

Taki zapis statutu ułatwia również zawiązanie spółki, gdy osoby pragnące ją zawiązać nie posiadają wystarczającego kapitału i poszukują dodatkowych akcjonariuszy.

 

Kolejną czynnością związaną z zawiązaniem spółki jest podpisanie jej statutu przez założycieli. Statut winien zostać sporządzony w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Prócz elementów charakterystycznych dla wszystkich spółek handlowych oraz elementów wspólnych ze spółką z o.o., status spółki akcyjnej powinien zawierać:
 

1)                 wysokość kapitału zakładowego oraz kwotę wpłaconą przed zarejestrowaniem na pokrycie kapitału zakładowego,

2)                 wartość nominalną akcji i ich liczbę ze wskazaniem, czy akcje są imienne, czy na okaziciela,

3)                 liczbę akcji poszczególnych rodzajów i związane z nimi uprawnienia, jeżeli mają być wprowadzone akcje różnych rodzajów,

4)                 nazwiska i imiona albo firmy (nazwy) założycieli,

5)                 liczbę członków zarządu i rady nadzorczej albo co najmniej minimalną lub maksymalną liczbę członków tych organów oraz podmiot uprawniony do ustalenia składu zarządu lub rady nadzorczej.

Statut powinien również zawierać, pod rygorem bezskuteczności wobec spółki, postanowienia dotyczące:
 

1)                 liczby i rodzajów tytułów uczestnictwa w zysku lub w podziale majątku spółki oraz związanych z nimi praw (np. świadectwa założycielskie, świadectwa użytkowe),

2)                 wszelkich związanych z akcjami obowiązków świadczenia na rzecz spółki, poza obowiązkiem wpłacenia należności za akcje (np. obowiązek wniesienia dodatkowych świadczeń w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień),

3)                 warunków i sposobu umorzenia akcji (umorzenie dobrowolne lub przymusowe, zob. art. 359 k.s.h.),

4)                 ograniczeń zbywalności akcji (statut może uzależnić rozporządzenie akcjami imiennymi od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć możliwość rozporządzenia akcjami imiennymi),

5)                 uprawnień osobistych przyznanych akcjonariuszom (np. prawa powoływania lub odwoływania członków zarządu, rady nadzorczej lub prawa do otrzymywania oznaczonych świadczeń od spółki),

6)                 co najmniej przybliżonej wielkości wszystkich kosztów poniesionych lub obciążających spółkę w związku z jej utworzeniem.

Statut może zawierać postanowienia odmienne, niż przewiduje ustawa, jeżeli ustawa na to zezwala. Statut może również zawierać dodatkowe postanowienia, chyba że z ustawy wynika, że przewiduje ona wyczerpujące uregulowanie albo dodatkowe postanowienie statutu jest sprzeczne z naturą spółki akcyjnej lub dobrymi obyczajami.

 

 

Kapitał zakładowy w spółce akcyjnej musi wynosić obecnie 100.000 zł, spółka ta posiada zatem największy kapitał początkowy spośród spółek handlowych. Kapitał ten dzieli się na akcje, które muszą być o równej wartości nominalnej, a ich minimalny nominał nie może być mniejszy niż 1 grosz.

            Spółka akcyjna jest spółką handlową, w której kapitał zakładowy nie musi być pokryty w całości przed jej zarejestrowaniem – jak było to w spółce z o.o. Ustawa przewiduje w tym zakresie, iż:

-        akcje obejmowane za wkłady niepieniężne powinny być pokryte w całości nie później niż przed upływem roku po zarejestrowaniu spółki,

-        akcje obejmowane za wkłady pieniężne powinny być opłacone przed zarejestrowaniem spółki co najmniej w jednej czwartej ich wartości nominalnej,

-        jeżeli akcje są obejmowane wyłącznie za wkłady niepieniężne albo za wkłady niepieniężne i pieniężne, wówczas kapitał zakładowy powinien być pokryty przed zarejestrowaniem co najmniej w jednej czwartej jego wysokości,

-        jeżeli akcje są obejmowane po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżka nad cenę nominalną powinna być uiszczona w całości przed zarejestrowaniem spółki.

Taki sposób ukształtowania obowiązku pokrycia akcji sprawia, iż w przypadku pokrywania ich wkładami pieniężnymi wystarczające jest dokonanie przed zarejestrowaniem spółki wpłat w łącznej kwocie zaledwie 25.000 zł. Pozostała zaś część kwoty winna być wpłacona w terminie roku od zarejestrowania spółki.

W przypadku, gdy w spółce występują akcje na okaziciela, dokumenty tych akcji nie mogą być wydawane przed pełną wpłatą. W takim przypadku wydaje się imienne świadectwa tymczasowe. Dokumenty akcji imiennych mogą być natomiast wydawane przed pełną wpłatą.

 

 

W tym miejscu należy wskazać, iż jeżeli akcje w spółce mają zostać objęte za wkłady niepieniężne (aport), bądź spółka nabywa mienie lub dokonuje zapłaty wynagrodzenia za usługi świadczone przy jej powstaniu, założyciele zobowiązani są sporządzić pisemne sprawozdanie, które następnie podlega badaniu przez biegłego rewidenta wyznaczonego przez sąd rejestrowy właściwy ze względu na siedzibę spółki (zob. art. 311-312¹ k.s.h.).

Opinia sporządzona przez biegłego składana jest następnie w sądzie rejestrowym, a założyciele spółki ogłaszają o tym fakcie w piśmie przeznaczonym do ogłoszeń spółki. Ma to zapewnić przejrzystość procesu zawiązywania spółki zwiększając zaufanie do tego typu spółek w obrocie gospodarczym.

Opinia, w przypadku jej sporządzenia, przedstawiana jest także wszystkim osobom zawiązującym spółkę, a w aktach notarialnych o zawiązaniu spółki powinno być stwierdzone, że każdy z przyszłych akcjonariuszy, podpisujących akt, zapoznał się ze sprawozdaniem założycieli oraz opinią biegłego rewidenta. Obowiązek zapoznania się ze ww. dokumentami ma chronić akcjonariuszy przez przystąpieniem do spółki o niepewnym stanie majątkowym.

 

 

Najłatwiej dostrzegalną różnicą pomiędzy wskazanymi typami akcji jest fakt wymienienia, bądź nie w treści dokumentu akcyjnego danych określających akcjonariusza.

Akcje imienne, wystawione na konkretnych akcjonariuszy, mają mocniej wiązać dane osoby ze spółką, stąd ich obrót może być kontrolowany przez spółkę oraz ograniczany. Przeniesienie akcji imiennej lub świadectwa tymczasowego następuje, bowiem przez pisemne oświadczenie albo na samym dokumencie akcji, albo na świadectwie tymczasowym, albo w osobnym dokumencie oraz wymaga przeniesienia posiadania akcji lub świadectwa tymczasowego. Ponadto wobec spółki uważa się za akcjonariusza tylko tę osobę, która jest wpisana do księgi akcyjnej.
 

W przypadku akcji na okaziciela podlegają one swobodnemu zbyciu poprzez przeniesienie własności dokumentu, do którego potrzebne jest jego wydanie. Natomiast wobec spółki za akcjonariusza uważa się każdą osobę posiadającą akcję na okaziciela. Nie jest, więc konieczne zgłaszanie faktu zbycia akcji, bądź wpisywanie nabywcy do księgi akcyjnej.

 

 

Zarząd spółki akcyjnej może składać się z jednej, bądź większej liczby osób powołanych spośród akcjonariuszy, bądź spoza ich grona. Co do zasady członków zarządu powołuje i odwołuje rada nadzorcza, chyba że statut spółki stanowi inaczej. Członek zarządu może być odwołany lub zawieszony w czynnościach także przez walne zgromadzenie.
 

Powołanie do zarządu może nastąpić maksymalnie na okres pięciu lat. Ponowne powołania tej samej osoby na członka zarządu są dopuszczalne na kadencje nie dłuższe niż pięć lat każda. Powołanie może nastąpić nie wcześniej niż na rok przed upływem bieżącej kadencji członka zarządu. Statut może przewidywać również częściowe odnawianie zarządu w ten sposób, że pewna liczba członków zarządu kolejno ustępuje albo w drodze losowania, albo według starszeństwa wyboru, albo w inny sposób.

Zasadą jest również, iż wszyscy członkowie zarządu są obowiązani i uprawnieni do wspólnego prowadzenia spraw spółki, chyba że statut stanowi inaczej.

 

Rada nadzorcza składa się co najmniej z trzech, a w spółkach publicznych co najmniej z pięciu członków, powoływanych i odwoływanych przez walne zgromadzenie, bądź w sposób ustalony w statucie, np. przez określonych akcjonariuszy. Kadencja rady nadzorczej trwa maksymalnie 5 lat, a jej członkowie mogą być w każdym czasie odwoływani. Ponadto, skład rady nadzorczej może ulegać zmianie w drodze częściowego odnawiania jej składu, na tych samych zasadach, co skład zarządu. Członkiem rady nadzorczej nie może być: członek zarządu, prokurent, likwidator, kierownik oddziału lub zakładu oraz zatrudniony w spółce główny księgowy, radca prawny lub adwokat, a także inne osoby, które podlegają bezpośrednio członkowi zarządu albo likwidatorowi, jak również członkowie zarządu i likwidatorzy spółki lub spółdzielni zależnej.

Ponadto, na wniosek akcjonariuszy, reprezentujących co najmniej jedną piątą kapitału zakładowego, wybór rady nadzorczej powinien być dokonany przez najbliższe walne zgromadzenie w drodze głosowania oddzielnymi grupami, nawet gdy statut przewiduje inny sposób powołania rady nadzorczej. W takim przypadku prawo do wyboru członka rady nadzorczej mają akcjonariusze, którzy łącznie posiadają co najmniej taki procent kapitału zakładowego, który jest ilorazem liczby 100% oraz liczby członków rady nadzorczej.
 

Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności, do kompetencji rady nadzorczej należy również zawieszanie, z ważnych powodów, w czynnościach poszczególnych lub wszystkich członków zarządu oraz delegowanie członków rady nadzorczej, na okres nie dłuższy niż trzy miesiące, do czasowego wykonywania czynności członków zarządu, którzy zostali odwołani, złożyli rezygnację albo z innych przyczyn nie mogą sprawować swoich czynności. Statut spółki może ponadto rozszerzyć uprawnienia rady nadzorczej, a w szczególności przewidywać, że zarząd jest obowiązany uzyskać zgodę rady nadzorczej przed dokonaniem określonych w statucie czynności. Jeżeli rada nadzorcza nie wyrazi zgody na dokonanie określonej czynności, zarząd może zwrócić się do walnego zgromadzenia, aby powzięło uchwałę udzielającą zgody na dokonanie tej czynności.

 

Członkiem zarządu, rady nadzorczej albo likwidatorem spółki kapitałowej może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, która nie została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego oraz w art. 585, art. 587, art. 590 i w art. 591 ustawy, a nie upłynęło jeszcze pięć lat od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego.

 

Walne zgromadzenie tworzą akcjonariusze spółki. W przypadku akcjonariuszy akcji imiennych uzyskują oni prawo do uczestnictwa w zgromadzeniu wraz z wpisem do księgi akcyjnej, natomiast akcjonariusze akcji na okaziciela zobowiązani są do złożenia dokumentów akcji spółce na co najmniej na tydzień przed terminem tego zgromadzenia i nie będą odebrane przed jego ukończeniem. Zamiast akcji mogą być złożone zaświadczenia wydane na dowód złożenia akcji u notariusza, w banku lub firmie inwestycyjnej mających siedzibę lub oddział na terytorium Unii Europejskiej lub państwa będącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wskazanym w ogłoszeniu o zwołaniu walnego zgromadzenia.

Z kolei akcjonariusze spółek publicznych posiadający akcje zdematerializowane powinni złożyć w spółce imienne świadectwa depozytowe wystawione przez podmiot prowadzący rachunek papierów wartościowych zgodnie z przepisami o obrocie instrumentami finansowymi.
 

Dodatkowo w zgromadzeniu mają prawo uczestniczyć członkowie zarządu i rady nadzorczej nawet, jeżeli nie są akcjonariuszami spółki.

Zgromadzenie może być zwyczajne oraz nadzwyczajne. Zwyczajne zgromadzenie powinno odbyć się w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Przedmiotem obrad zwyczajnego walnego zgromadzenia powinno być rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy, powzięcie uchwały o podziale zysku albo pokryciu straty, a także udzielenie członkom organów spółki absolutorium z wykonania przez nich obowiązków.
 

Zasadą jest, iż walne zgromadzenie zwołuje zarząd. Rada nadzorcza ma prawo zwołania zwyczajnego walnego zgromadzenia, jeżeli zarząd nie zwoła go w terminie. Nadto statut może przyznać uprawnienie do zwołania zgromadzenia innym osobom. Walne zgromadzenie zwołuje się przez ogłoszenie, które powinno być dokonane co najmniej na trzy tygodnie przed terminem walnego zgromadzenia. Jedynie w przypadku, gdy wszystkie akcje wyemitowane przez spółkę są imienne, walne zgromadzenie może być zwołane za pomocą listów poleconych lub przesyłek nadanych pocztą kurierską, wysłanych co najmniej dwa tygodnie przed terminem walnego zgromadzenia, bądź przy użyciu poczty elektronicznej.

Na walnym zgromadzeniu nie obowiązuje wymóg quorum, chyba że inaczej przewidziano w statucie, bądź ustawie. W przypadku zgromadzenia się całego kapitału zakładowego, możliwe jest podejmowanie uchwał nawet bez formalnego zwołania zgromadzenia, a w przypadku jego zwołania, także w kwestiach nieobjętych porządkiem obrad, chyba że ktokolwiek z obecnych osób uprawnionych zgłosił sprzeciw dotyczący odbycia walnego zgromadzenia lub wniesienia poszczególnych spraw do porządku obrad. Uchwały zapadają bezwzględną większością głosów, jeżeli przepisy ustawy lub statut nie stanowią inaczej.
 

Odmienne wymogi, co do quorum oraz większości głosów występują przykładowo w poniższych sytuacjach:

-        chwała dotycząca emisji obligacji zamiennych i obligacji z prawem pierwszeństwa objęcia akcji, zmiany statutu, umorzenia akcji, obniżenia kapitału zakładowego, zbycia przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części i rozwiązania spółki zapada większością trzech czwartych głosów,

-         Uchwała dotycząca zmiany statutu, zwiększająca świadczenia akcjonariuszy lub uszczuplająca prawa przyznane osobiście poszczególnym akcjonariuszom, wymaga zgody wszystkich akcjonariuszy, których dotyczy,

-        do powzięcia uchwały o istotnej zmianie przedmiotu działalności spółki wymagana jest większość dwóch trzecich głosów,

-        powzięcie przez walne zgromadzenie spółki publicznej uchwały w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego przewidującej objęcie nowych akcji w drodze subskrypcji prywatnej lub subskrypcji otwartej przez oznaczonego adresata, wymaga obecności akcjonariuszy reprezentujących co najmniej jedną trzecią kapitału zakładowego,

-        łączenie się spółek wymaga uchwały zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia każdej z łączących się spółek, powziętej większością trzech czwartych głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego.

 

 

Świadectwa założycielskie wydawane są przez spółkę celem wynagrodzenia usług świadczonych przy zawiązaniu spółki. Świadectwa założycielskie mogą być wydawane najwyżej na okres dziesięciu lat od chwili zarejestrowania spółki. Świadectwa dają prawo uczestnictwa w podziale zysku spółki w granicach ustalonych przez statut, po uprzednim odliczeniu na rzecz akcjonariuszy określonej w statucie minimalnej dywidendy (zob. art. 355 k.s.h.).

            Świadectwa użytkowe natomiast mogą być wydawane przez spółkę w zamian za akcje umorzone. Świadectwa te mogą być imienne bądź na okaziciela, nie posiadają jednakże określonej wartości nominalnej. Świadectwa użytkowe uczestniczą na równi z akcjami w dywidendzie oraz w nadwyżce majątku spółki, pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji, chyba że statut stanowi inaczej. Posiadaczom świadectw użytkowych nie przysługują żadne inne uprawnienia niż wskazane wyżej, nie ponoszą oni także odpowiedzialności za zobowiązania związane z umorzoną akcją (zob. art. 361 k.s.h.).

            Kolejnym dokumentem charakterystycznym dla spółki akcyjnej jest wariant subskrypcyjny. Warranty są to papiery wartościowe imienne lub na okaziciela uprawniające ich posiadacza do zapisu lub objęcia akcji, z wyłączeniem prawa poboru, które może emitować spółka w celu podwyższenia kapitału zakładowego w ramach procedury warunkowego podwyższenia (zob. art. 453 k.s.h.).

 

 

Rejestracja spółki akcyjnej przebiega na analogicznych zasadach, jak rejestracja spółki z o.o., która została omówiona szczegółowo w artykule „Zakładamy spółkę z o.o.”.

Różnice występują jedynie w urzędowych formularzach stosowanych w rejestracji obu typów spółek oraz dokumentach, jakie należy dołączyć do wniosku.

 

Do rejestracji spółki akcyjnej niezbędne jest użycie następujących formularzy:

-        KRS-W4 - Wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców - spółka akcyjna. We wniosku tym wpisuje się podstawowe dane dotyczące spółki takie jak: firma, siedziba, adres, czas trwania spółki;

-        KRS WG - Emisje akcji - Załącznik do wniosku o rejestrację / zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców,

-        KRS-WK - Organy podmiotu / wspólnicy uprawnieni do reprezentowania spółki;

-        KRS-WM - Przedmiot działalności. Przedmiot działalności wpisuje się zarówno w formie opisowej, jak i w postaci odpowiedniego kodu PKD;

-        KRS-WL - Prokurenci, pełnomocnicy spółdzielni, przedsiębiorstwa państwowego, jednostki badawczo-rozwojowej. Formularz ten służy do rejestracji prokurenta spółki, jeżeli został powołany.

 

Do zgłoszenia należy dołączyć złożone wobec sądu albo poświadczone notarialnie wzory podpisów osób uprawnionych do reprezentowania spółki. Do wniosku o wpis spółki akcyjnej do rejestru należy ponadto dołączyć:
 

-        statut,

-        akty notarialne o zawiązaniu spółki i objęciu akcji,

-        oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wymagane statutem wpłaty na akcje oraz wkłady niepieniężne zostały dokonane zgodnie z prawem,

-        potwierdzony przez bank lub firmę inwestycyjną dowód wpłaty na akcje, dokonanej na rachunek spółki w organizacji; w przypadku gdy statut przewiduje pokrycie kapitału zakładowego wkładami niepieniężnymi po dokonaniu rejestracji, należy dołączyć oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wniesienie tych wkładów do spółki jest zapewnione zgodnie z postanowieniami statutu przed upływem roku po zarejestrowaniu spółki,

-        dokument stwierdzający ustanowienie organów spółki z wyszczególnieniem ich składu osobowego,

-        zezwolenie lub dowód zatwierdzenia statutu przez właściwy organ władzy publicznej, jeżeli są one wymagane do powstania spółki,

-        oświadczenie w formie aktu notarialnego o wysokości objętego kapitału zakładowego, jeżeli zarząd złożył takie oświadczenie,

-        sprawozdanie założycieli wraz z opinią biegłego rewidenta – jeżeli istniał obowiązek ich sporządzenia.