Praca nakładcza, potocznie zwana chałupnictwem, stanowi ciekawe rozwiązanie dla osób szukających pracy bądź chcących zwiększyć swój stały zarobek. Pracę nakładczą pracownik wykonuje w domu, w porach dogodnych dla siebie i przez siebie ustalonych. Zlecone zadanie może wykonywać sam lub korzystać z pomocy osób trzecich.
Chałupnictwo najczęściej polega na wykonywaniu drobnych przedmiotów z materiałów powierzonych pracownikowi przez nakładcę, konserwacji danych przedmiotów bądź wykonywaniu różnego rodzaju usług. Generalnie rzecz biorąc, umowa o pracę nakładczą może dotyczyć jednak każdego rodzaju pracy, polegającej nie tylko na wykonywaniu prostych czynności, ale np. na wykonywaniu bardziej skomplikowanych urządzeń. Aby zawarta umowa tego rodzaju była satysfakcjonująca zarówno dla pracodawcy jak i pracownika, przy jej zawarciu powinno pamiętać się o kilku istotnych elementach.
Strony umowy
Stronami umowy o pracę nakładczą są nakładca (strona zlecająca wykonanie danej czynności, zobowiązana do wypłacenia za nią ustalonego wynagrodzenia) oraz wykonawca (strona przyjmująca na siebie obowiązek wykonania pracy na zlecenie nakładcy zgodnie z warunkami zawartymi w umowie). Wykonujący pracę nakładczą zobowiązuje się wobec nakładcy do osiągnięcia określonych rezultatów, za które otrzymuje wynagrodzenie. W przypadku niedostarczenia przez zleceniodawcę materiałów do wykonania zleconego zadania, będzie on musiał wypłacić wykonawcy wynagrodzenie obliczone według zasad ustalania wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.
Okres obowiązywania umowy
Umowa o pracę nakładczą może być zawarta zarówno na okres określony, jak i nieokreślony. Istnieje również możliwość zatrudnienia kandydatów na okres próbny nie przekraczający trzech miesięcy.
Poza wskazaniem stron oraz ustaleniem okresu obowiązywania zawartej umowy, należy w niej również określić rodzaj wykonywanej pracy, termin jej rozpoczęcia oraz wysokość wynagrodzenia. Dobrym rozwiązaniem jest także ustalenie przez strony maksymalnej ilości zlecanej przez nakładcę pracy oraz określenie czy wykonawca podczas wykonywaj pracy będzie korzystał z własnych maszyn lub urządzeń.
Wykonawca
Osoba wykonująca pracę nakładczą sama organizuje swój czas i warsztat pracy. Nie jest ona w żaden sposób zobowiązana do wykonywania zlecenia pod nadzorem nakładcy lub w określonych przez niego godzinach. Ponadto, wykonawca ma również prawo do urlopu wypoczynkowego (pod warunkiem jednak, że z tytułu wykonywanej pracy otrzymuje wynagrodzenie w wysokości równej co najmniej 50 proc. najniższego wynagrodzenia) bądź ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wykonawca jest także chroniony przed wypowiedzeniem umowy w sytuacjach takich jak: pobyt na urlopie wypoczynkowym, nieobecność spowodowana chorobą, okres ciąży lub urlopu macierzyńskiego. W przypadku naruszenia przepisów rozwiązania umowy wykonawca ma również prawo do dochodzenia swoich praw w sądzie. Wykonawcy przysługuje także odprawa pieniężna, jeżeli umowa z nim została wypowiedziana z powodu ogłoszenia upadłości nakładcy.
Nakładca
Jeżeli strony nie postanowią inaczej, nakładca zobowiązany jest przede wszystkim do zapewnienia wykonawcy środków do wykonywania pracy określonej w umowie. Musi więc wyposażyć wykonawcę we wszelkie materiały, surowce i urządzenia niezbędne do wykonania zleconego zadania. Jego obowiązkiem jest również utrzymywanie w należytym stanie technicznym maszyn i urządzeń. Nakładca jest również zobowiązany do troski o bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania zleconej pracy. Jeżeli zlecona praca wykonywana jest w lokalu mieszkalnym wykonawcy, nakładca nie może powierzać prac, które byłyby szkodliwe dla zdrowia wykonawcy bądź jego współmieszkańców. Należy pamiętać również, że wszystkie dostarczane wykonawcy materiały muszą odpowiadać wymogom bezpieczeństwa i higieny pracy.
Wynagrodzenie
Jednym z podstawowych warunków określonych w umowie o pracę nakładczą jest ustalenie formy i wysokości wynagrodzenia. Zasadniczo wynagrodzenie przysługuje za wykonaną pracę. W przypadku kiedy chałupnictwo stanowi jedyne źródło utrzymania pracownika, nakładca zobowiązany jest do zapewnienia wykonawcy takiej ilości pracy, za którą może on uzyskać w miesiącu co najmniej najniższe wynagrodzenie pracownicze. Jeżeli natomiast praca nakładcza jest dla wykonawcy dodatkowym źródłem dochodów, musi być to co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia. Wynagrodzenie za pracę nakładczą jest chronione na tych samych zasadach co płaca pracownicza.
Wypowiedzenie umowy
Przepisy regulujące pracę nakładczą zakładają możliwość rozwiązania umowy zarówno w przypadku zawarcia jej na okres próbny, jak i na czas nieokreślony. W przypadku umowy zawartej na okres próbny, okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie, niezależnie od czasu, na jaki została ona zawarta. Jeśli chodzi natomiast o umowę zawartą na czas nieokreślony, okres wypowiedzenia wynosi jeden miesiąc i kończy się ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego. Wypowiedzenie umowy nie może nastąpić w okresie trwania urlopu macierzyńskiego, jak również w okresie między powołaniem wykonawcy na ćwiczenia wojskowe a ich odbyciem.
Istnieje jednak możliwość rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z przyczyn zawinionych i niezawinionych przez wykonawcę. Dyscyplinarne zwolnienie wykonawcy możliwe jest w przypadku ciężkiego naruszenia przez niego obowiązków wynikających z umowy lub popełnienia przez niego przestępstwa, które uniemożliwia dalsze powierzanie mu pracy.
Przyczyny niezawinione przez wykonawcę, umożliwiające rozwiązanie z nim umowy bez okresu wypowiedzenia to m.in. niezdolność do pracy wynikająca z choroby, dłuższa niż okres trzech miesięcy, niezdolność do wykonywania pracy spowodowana wypadkiem bądź chorobą zawodową, trwająca dłużej niż okres sześciu miesięcy, niemożność wykonywania pracy, wynikająca z przyczyn inne niż wymienione, trwająca dłużej niż jeden miesiąc.
Do rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia uprawniony jest również wykonawca. Ma to miejsce w przypadku wydania orzeczenia lekarskiego, stwierdzającego szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, jeżeli nakładca nie zapewni mu w ciągu miesiąca innej pracy, odpowiedniej dla niego ze względu na stan zdrowia i jego kwalifikacje.