Szczególne wymogi dotyczące sprzedaży w sklepach internetowych

Już na pierwszym etapie sprzedaży czy świadczenia usług, a więc w chwili złożenia oferty lub innej propozycji zawarcia umowy w postaci elektronicznej, ustawodawca nakłada na przedsiębiorcę działającego w branży e-commerce dodatkowe obowiązki. Składając ofertę musi on bowiem, zgodnie z art. 66¹ § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 – Kodeks Cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), poinformować drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o:
 

1) czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy,

2) skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty,

3) zasadach i sposobach utrwalania, zabezpieczania i udostępniania przez przedsiębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy,

4) metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych, które jest obowiązany udostępnić drugiej stronie,

5) językach, w których umowa może być zawarta,

6) kodeksach etycznych, które stosuje, oraz o ich dostępności w postaci elektronicznej.

Złożona oferta nie wiąże przedsiębiorcy, w przeciwieństwie do sprzedaży tradycyjnej, już z momentem jej wprowadzenia do środka komunikacji elektronicznej (np. sklepu internetowego). Należy jednak pamiętać, iż w przypadku potwierdzenia jej otrzymania i zaakceptowania przez oblata, tj. osobę przyjmującą ofertę, zostaje zawarta umowa.

W praktyce następuje to z chwilą zindywidualizowania osoby oblata przez zalogowanie w witrynie internetowej jego danych. Wyraża się to zazwyczaj w ten sposób, że na stronie WWW zamieszczone są odpowiednie okienka dialogowe (formularz ofertowy), które zamawiający powinien odpowiednio zaznaczyć lub wypełnić i potwierdzić otrzymanie oferty. W ten sposób i z tą chwilą umowa w handlu elektronicznym zostaje zawarta. Jest to o tyle istotne, że przedsiębiorca nie może odmówić spełnienia świadczenia z tytułu tak zawartej umowy, choć w praktyce zdarza się, że oferta nie odpowiadała jego woli z powodu błędu systemu lub też potwierdzono przyjęcie ofert w większej ilości niż sprzedawca jest w stanie wykonać. Prostym rozwiązaniem tego problemu jest zastrzeżenie w treści propozycji zawarcia umowy, iż nie jest to oferta w rozumieniu art. 66 i 66¹ Kodeksu Cywilnego lecz zaproszenie do zawarcia umowy z art. 71 KC. W takim przypadku zawarcie umowy nastąpi dopiero w momencie, gdy przedsiębiorca potwierdzi kupującemu lub zamawiającemu, że zamówienie zostanie zrealizowane.

W sposób szczególny, bowiem odrębnym aktem prawnym, uregulowana jest działalność polegająca na świadczeniu usług drogą elektroniczną. Akt ten, a mianowicie ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2002 r. Nr 144, poz. 1204 z późn. zm.), nakłada na usługodawcę elektronicznego szereg obowiązków, które musi on wypełnić w związku ze swoją działalnością. Jest między innymi zobligowany do podania w sposób wyraźny, jednoznaczny i bezpośrednio dostępny poprzez system teleinformatyczny, którym się posługuje: adresów elektronicznych, a także informacji dotyczących właściwego zezwolenia i organu zezwalającego, w razie gdy świadczenie usługi wymaga takiego zezwolenia. Oczywiście musi on również podać dane wymagane przez ustawę o swobodzie działalności gospodarczej w stosunku do wszystkich przedsiębiorców. Ponadto usługodawca jest obowiązany zapewnić usługobiorcy dostęp do aktualnej informacji o szczególnych zagrożeniach związanych z korzystaniem z usługi świadczonej drogą elektroniczną, a także funkcji i celu oprogramowania lub danych niebędących składnikiem treści usługi, wprowadzanych przez usługodawcę do systemu teleinformatycznego, którym posługuje się usługobiorca. Usługodawca ma zapewnić również działanie tego systemu, umożliwiając usługobiorcy nieodpłatne korzystanie z usług w sposób uniemożliwiający dostęp osób nieuprawnionych do treści przekazu składającego się na tę usługę, w szczególności przy wykorzystaniu technik kryptograficznych odpowiednich dla właściwości świadczonej usługi. Wreszcie usługodawca musi umożliwić usługobiorcy zakończenie korzystania z usługi w każdej chwili. O tych obowiązkach, a także o rodzaju i zakresie świadczonych usług, wymaganiach technicznych do korzystania z systemu, o którym mowa wyżej, zakazie dostarczania przez usługobiorcę treści o charakterze bezprawnym, a także o warunkach zawierania i rozwiązywania umów o świadczenie usług i trybie składania reklamacji, przedsiębiorca ma obowiązek poinformować w regulaminie, na podstawie którego świadczy usługi.

Kolejnym aktem prawnym istotnym dla handlu elektronicznego, a w szczególności dla przedsiębiorców elektronicznych, którzy zawierają umowy z konsumentami, jest ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.). Najważniejszym postanowieniem wymienionej wyżej ustawy wydaje się nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku poinformowania konsumenta o przysługującym mu prawie odstąpienia od umowy. W informacji tej należy zawrzeć termin do odstąpienia wynoszący, z pewnymi wyjątkami[1], dziesięć dni, oraz sposób dokonania odstąpienia – wysłanie stosownego oświadczenia przed upływem tego terminu. Należy przy tym pamiętać, iż zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy jest niedopuszczalne, a zwrot świadczeń spełnionych z tytułu umowy powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni.

Ponadto konsumenta należy poinformować, najpóźniej w chwili złożenia mu propozycji zawarcia umowy, o:

1) imieniu i nazwisku i adresie (w przypadku przedsiębiorców będących osobami fizycznymi) lub nazwie i siedzibie (w przypadku osób prawnych) przedsiębiorcy oraz organie, który zarejestrował działalność gospodarczą przedsiębiorcy, a także numerze, pod którym przedsiębiorca został zarejestrowany,

2) istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu,

3) cenie lub wynagrodzeniu obejmujących wszystkie ich składniki, a w szczególności cła i podatki,

4) zasadach zapłaty ceny lub wynagrodzenia,

5) kosztach oraz terminie i sposobie dostawy,

6) prawie odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni, ze wskazaniem wyjątków,

7) kosztach wynikających z korzystania ze środków porozumiewania się na odległość, jeżeli są one skalkulowane inaczej niż wedle normalnej taryfy,

8) terminie, w jakim oferta lub informacja o cenie albo wynagrodzeniu mają charakter wiążący,

9) minimalnym okresie, na jaki ma być zawarta umowa o świadczenia ciągłe lub okresowe, jeżeli tak umowa jest zawierana,

10) miejscu i sposobie składania reklamacji,

11) prawie wypowiedzenia umowy o świadczenie ciągłe lub okresowe.

W razie braku informacji, dotyczącej któregoś z powyższych punktów, termin do odstąpienia od umowy wynosić będzie nie dziesięć dni, a trzy miesiące. Ponadto przedsiębiorca powinien potwierdzić konsumentowi na piśmie te informacje, najpóźniej w momencie rozpoczęcia spełniania świadczenia, gdyż w przeciwnym razie również naraża się na wydłużenie tego terminu. Wydaje się, że najlepszym sposobem na pisemne potwierdzenie, jest przesłanie go razem z zamówionym towarem przesyłką pocztową lub kurierską, gdyż przesłane pocztą elektroniczną powinno być opatrzone podpisem elektronicznym. Warto również pamiętać, że prawo do odstąpienia nie będzie przysługiwać konsumentowi, jeżeli sprzedaż jest zorganizowana w formie licytacji, gdyż do tego trybu zawierania umów nie ma zastosowania ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów (…).

Bardzo ważnym problemem jest w handlu elektronicznym ochrona danych osobowych. Konkretne obowiązki nakłada na przedsiębiorcę elektronicznego w tym zakresie ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.) oraz wspomniana wyżej ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Specyfiką handlu internetowego jest, iż przedsiębiorca aby zrealizować zamówienie musi uzyskać dane osobowe zamawiającego. W związku z tym składający zamówienie musi wyrazić zgodę na przetwarzanie tych danych, gdyż ustawa o ochronie danych osobowych tylko w takim wypadku dopuszcza ich zbieranie i korzystanie z nich. Warto zaznaczyć, że sprzedawca czy usługodawca jako administrator danych powinien poprosić o zgodę na przetwarzanie danych tylko w zakresie związanym z realizacją umowy, a także poinformować, że dane te nie będą przekazywane innym podmiotom, sprzedawane ani wykorzystywane w sposób sprzeczny z prawem. Powinien on również poinformować osobę, której dane dotyczą, o prawie dostępu do ich treści oraz możliwości ich poprawiania. Ponadto, że jeżeli przedsiębiorca chce poprosić klienta o zgodę na przesyłanie mu pocztą elektroniczną materiałów promocyjnych i informacyjnych, powinno to zostać dokonane odrębnie od zgody na przetwarzanie danych w celu związanym z umową. Sposoby w jaki można wyrazić zgodę na przetwarzanie danych są różnorodne, może on polegać w szczególności na odznaczeniu odpowiedniego pola w formularzu zakupu czy formularzu rejestracji konta w systemie teleinformatycznym przedsiębiorcy.

Następnym problemem jest kwestia zabezpieczenia zbioru danych uzyskanych przez przedsiębiorcę. Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych administrator danych jest obowiązany zastosować środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych osobowych odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną, a w szczególności powinien zabezpieczyć dane przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym, zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem ustawy oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Wydaje się w związku z tym, że jeżeli sprzedawca czy usługodawca umożliwia klientom rejestrację i logowanie w systemie teleinformatycznym służącym mu do zawierania umów, powinien umożliwić dokonywanie tego poprzez protokół SSL.

Ponadto przedsiębiorca jako zarządzając zbiorem danych powinien zgłosić go do rejestracji Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych, a także zgłaszać dokonane w nim zmiany w terminie 30 dni od ich dokonania.

---