Załóżmy, że podatnik, stając się przedsiębiorcą, czyli rozpoczynając działalność gospodarczą, na początku płacił będzie podatek wyliczany z tabeli (nie skorzysta z podatku w stałej wysokości 19 proc.). Jak będzie wyglądać jego rozliczanie z księgi przychodów i rozchodów?
Rozliczenie z tabeli
W takim przypadku nie musi on zawiadamiać kierownika urzędu skarbowego, że wybrał taki sposób płacenia podatku. Ponieważ jednak będzie opodatkowany na zasadach ogólnych, to przepisy obligują go do założenia księgi przychodów i rozchodów. Zakładając po raz pierwszy księgę przychodów, podatnik musi o tym powiadomić kierownika urzędu skarbowego. W tym przypadku przedsiębiorca będzie płacił podatek (a w trakcie roku podatkowego – zaliczki) od uzyskanego przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania. W przypadku uzyskiwania dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, który podlega opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podlega bowiem sam czysty dochód.
Dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia zaliczki u podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów jest różnica pomiędzy wynikającym z ksiąg przychodem i kosztami jego uzyskania. Jeżeli jednak podatnik na koniec miesiąca sporządza remanent towarów, surowców i materiałów pomocniczych lub naczelnik urzędu skarbowego zarządzi sporządzenie takiego remanentu, dochód ustala się z uwzględnieniem dochodu z remanentu. Dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia zaliczki u podatników prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów jest różnica pomiędzy wynikającym z tych ksiąg przychodem i kosztami jego uzyskania. Jeżeli jednak podatnik na koniec miesiąca sporządza remanent towarów, surowców i materiałów pomocniczych lub naczelnik urzędu skarbowego zarządzi sporządzenie takiego remanentu, dochód ustala się z uwzględnieniem tego remanentu.
U podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej i prowadzących księgi przychodów i rozchodów dochodem z działalności jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania, powiększona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków – jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego. A gdy wartość remanentu początkowego jest wyższa – pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego.
Dochodem z odpłatnego zbycia składników majątku wykorzystywanych na potrzeby działalności gospodarczej jest przychód z odpłatnego zbycia składników majątku, wydatek na zakup których podatnik w całości wliczył w koszty. A w innych przypadkach dochodem lub stratą jest różnica między przychodem z odpłatnego zbycia a wartością początkową wykazaną w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, powiększona o sumę odpisów amortyzacyjnych dokonanych od tych środków i wartości. Natomiast w przypadku stosowania amortyzacji metodą uproszczoną jest to różnica między przychodem z odpłatnego zbycia a wartością wynikającą z dokumentu stwierdzającego nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokal użytkowego lub udziału w takim prawie, którego wartość początkową dla celów dokonywania odpisów amortyzacyjnych ustalono, przyjmując w każdym roku podatkowym wartość stanowiącą iloczyn metrów kwadratowych używanej przez właściciela powierzchni użytkowej tego budynku lub lokalu i kwoty 988 zł, przy czym za powierzchnię użytkową uważa się powierzchnię przyjętą dla celów podatku od nieruchomości, powiększoną o sumę odpisów amortyzacyjnych, dokonanych od tego prawa lub udziału w takim prawie. Tak więc kwota otrzymana od kontrahentów, na podstawie wystawionych rachunków lub faktur oraz sprzedaży nieudokumentowanej fakturami lub rachunkami, jest przychodem. Wszystkie wydatki, które w tym celu przedsiębiorca poniesie: zakup towarów i materiałów, koszty utrzymania biura, samochodu, ewentualnego zatrudniania pracowników itd. (szczegółowe zasady rozliczania kosztów dalej), określamy mianem kosztów uzyskania przychodu.
Sam dochód to przychód pomniejszony o koszty. Dopiero dochód stanowi podstawę obliczenia podatku. Nim przedsiębiorca podatek ten wyliczy, pomniejszy dochód – wypełniając deklarację podatkową – o różne odpisy z tytułu odliczeń (np. składek na ubezpieczenie społeczne) oraz ulg podatkowych (np. darowizn), o czym szczegółowo dalej. Po ustaleniu dochodu podatnik zapłaci podatek wyliczony z tabeli podatkowej. Znajduje się ona w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W efekcie wyliczeń z tabeli rzeczywista stopa podatkowa – a więc wysokość podatku, który trzeba zapłacić w stosunku do dochodu, który trzeba opodatkować – zawsze jest ułamkiem, często niższym od 19 proc. i nigdy nie osiągającym pełnych 40 proc.
Niezależnie bowiem od wysokości dochodu zawsze jego kawałek jest zwolniony z podatku, kawałek otaksowany stawką 19 proc., kolejny stawką 30 proc. i dopiero reszta stawką 40 proc. Mylne jest więc przekonanie, że przekroczenie określonej granicy dochodu powoduje, że podatnik od całości dochodu musi zapłacić podatek 30 czy nawet 40 proc. W analogiczny sposób wyliczają podatek dochodowy osoby, które zdecydują się na prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej (lub innej osobowej). Z tym że podstawą opodatkowania (dochodem do opodatkowania) w ich przypadku jest część dochodu uzyskanego przez spółkę, odpowiadająca udziałowi tej osoby w spółce. Praktycznie przedstawia się to tak, że dla wszystkich podatników działających w formie spółki prowadzona jest jednak księga przychodów i rozchodów. Na podstawie dokonanych w niej zapisów dotyczących przychodów i kosztów dla każdego wspólnika wyliczana jest odpowiadająca jego udziałowi część przychodu, kosztów jego uzyskania, a w konsekwencji także dochodu. Każdy też ze wspólników, jako odrębny podatnik, ewentualnie pomniejsza ów dochód o przysługujące mu odliczenia lub ulgi.
