Jeśli pracownik ma uzasadnione przypuszczenie, że jego praca w rzeczywistości przypomina stosunek pracy, ma prawo wnieść do sądu pozew o ustalenie tego stosunku.
Wśród pracodawców oraz powszechniejsze staje się zawieranie z pracownikami umów cywilnoprawnych (umowy o dzieło, umowy zlecenia etc.). Muszą oni wiedzieć, że umowy te nie mogą zastępować umów o pracę, jeśli w grę wchodzi stosunek pracy. Jego wyznacznikiem jest m.in. wykonywanie pracy w określonym miejscu, w ściśle określonych godzinach pod kierownictwem pracodawcy, podpisywanie listy obecności etc.
Osoba zatrudniona na umowę cywilnoprawną, a wykonująca de facto taką samą pracę jak inni pracownicy (posiadający umowę o pracę), może wystąpić do sądu (wydział pracy) z powództwem o ustalenie stosunku pracy.
Art. 22 Kodeksu pracy:
§ 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
§ 1(1). Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.
§ 1(2). Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1.
Podczas postępowania o ustalenie stosunku pracy sąd zbada, czy takowy istnieje. Jeśli się okaże, że tak – wówczas ustali jego początkowy moment. Wtedy pracownikowi otwiera się droga do roszczeń wynikających ze stosunku pracy.
