Nowe zasady ochrony przedemerytalnej

Każdy pracownik na 4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego wkracza w okres ochrony przedemerytalnej. W jakich szczególnych przypadkach określony próg wiekowy może zostać obniżony? Komu przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w tekście.

Podkreślmy zatem istotną różnicę - pracownicy, którzy mogą przejść na wcześniejszą emeryturę z innego tytułu niż praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie korzystają z ochrony przedemerytalnej wcześniej niż w wieku 56-60 lat (kobiety) i 61-65 lat (mężczyźni). Oznacza to, że kobieta mająca 30 letni okres zatrudnienia może skorzystać z ochrony przedemerytalnej dopiero po ukończeniu 56 lat, o ile wcześniej nie odejdzie na emeryturę.

Nie można wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego - jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury wraz z osiągnięciem tego wieku.

Trzeba pamiętać o tym, że osoby zatrudnione w szczególnych warunkach, dla których przepisy określają niższy wiek emerytalny, są chronione tylko jednokrotnie - przed osiągnięciem wieku określonego w ustawie lub rozporządzeniu. Przykładowo, jeśli pracownica posiadająca wymagany staż pracy w szczególnych warunkach korzystała z ochrony przed zwolnieniem z pracy w wieku 51-55 lat, nie będzie mogła ponownie korzystać z tej ochrony będąc w wieku 56-60 lat.

Kolejna ważna zasada przypomina o tym, że wrazprzekroczeniem określonego dla siebie wieku emerytalnego pracownicy nie podlegają już szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę przewidzianej w art. 39 Kodeksu pracy. Dotyczyć to będzie m.in. sytuacji, w której pracownica zatrudniona na kolei ukończy w sierpniu 2008 roku 55 lat (i będzie miała odpowiedni staż pracy). Oznacza to, że jest ona już obecnie chroniona przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Jednakże ta ochrona ustanie w sierpniu 2008 r., niezależnie od tego czy pracownica skorzysta z wcześniejszej emerytury, czy nie.

Szczególną ostrożność pracodawcy powinni zachować przy zwalnianiu osób, które osiągnęły wcześniejszy wiek emerytalny. Jeśli będzie to jedyną przyczyną wypowiedzenia – pracodawca może spotkać się z zarzutem dyskryminacji ze względu na wiek (por. wyrok SN z dnia 4 listopada 2004 r., sygn. I PK 7/2004). Jeżeli jednak argumentuje się, że pracownik wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego osiągnął uprawnienia emerytalne (posiada odpowiedni staż), a w firmie istnieje konieczność redukcji zatrudnienia - to dyskryminacja ze względu na wiek nie powinna mieć miejsca (por. wyrok SN z dnia 18 lipca 2003r. sygn. I PK 210/03n). Najbezpieczniejszym rozwiązaniem byłoby jednak ustalenie z pracownikiem, że odchodzi on na emeryturę za porozumieniem stron.

Pracownikowi w wieku ochronnym nie można zmienić ani stanowiska ani pensji (jeśli zwolnienie następuje na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych, można zmienić stanowisko, tylko będzie trzeba wypłacać dodatek wyrównawczy). Istnieją jednak dwa przypadki, w których pracodawca może wręczyć pracownikowi chronionemu wypowiedzenie zmieniające. Po pierwsze wtedy, kiedy wprowadzane są nowe zasady wynagradzania dotyczące ogółu pracowników zatrudnionych w firmie, lub tej grupy, do której należy pracownik. Drugi przypadek dotyczy pracownika, u którego stwierdzono orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy albo pracownik, w sposób niezawiniony, utracił uprawnienia konieczne do wykonywania pracy. Łatwiej jest zatem wręczyć wypowiedzenie zmieniające pracownikom chronionym, jeśli zatrudnia się co najmniej 20 osób (ponieważ wtedy tworzony jest regulamin wynagradzania). Ponadto nie trzeba przy tym spełniać dodatkowych warunków, np. wypłacać pracownikowi dodatku wyrównawczego.

Podstawa prawna:

• art.11 ³, art. 39, art. 43 kp,
• art 28, art. 32, art. 33, art. 40 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r,. Nr 39, poz.353, ze zm.),
• art. 5 ust. 5 pkt. 7 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn nie dotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz.844, ze zm.).
• § 4-15 rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz.43, ze zm.).